بود ، مدت مكث أو كمتر از مدت مكث أوسط باشد ؛ وآن مقدار نقصان را تعديل ناقص خوانند .
I
واگر تحت الأرض بود ، آن مقدار زيادت را تعديل زايد گويند . وطريق استخراج تعديل آن است
I
كه بعد بگيريم ميان طالع وقمر بر توالى يا بر خلاف توالى بروج ، به درجات سواء ، آن را بر مسير يك روزهء
I
وسط ماه قسمت كنيم تا تعديل حاصل آيد .
به نوعي ديگر : آن بعد را در جدول مسير وسط ماه مقوس كنيم .
I
آنچه حاصل آيد از أيام ، دايماً يكى از آن كم كنيم تا تعديل حاصل آيد . آن گاه چون خواهيم تا مكث مولود
I
به حسب موضع قمر به امر أوسط بيرون آوريم بنگريم اگر تعديل زايد است ، بر مكث أوسط افزاييم ؛ واگر
I
تعديل ناقص است ، از آن بكاهيم تا مكث مولود حاصل آيد به امر أوسط . آن را نگاه داريم تا به وقت حاجت .
I
فايده : چون غايت بعد قمر در دو جانب طالع ، يعنى به جانب فوق الأرض وتحت الأرض ، يا به درجهء
I
سابع است وآن صد وهشتاد درجه باشد ؛ واينجا شك وارد است .
وهمان آنكه چون غايت تعديل اينجا
I
به مقدار نصف دور قمر بود پس به اعتبار تعديل ناقص ، مكث أصغر اقتضا كند وبه اعتبار تعديل زايد ،
I
مكث أكبر . پس لازم آيد كه يك مولود را دو مكث بود واين محال باشد . واستادان « 1 » اين صنعت در هيچ كتابي تعرض به اين نرسانيدهاند وجواب اين در مقام أو گفته شود .
قسم چهارم : در معرفت
I
آنكه فرزند هفت ماهه است يا نُه يا بيشتر .
وصاحب كتاب لمحه آورده است وبه چهار نوع
I
ذكر اين مىكند :
نوع أول : آنكه چون طالع تخمين بيرون آورده باشند وطالع اجتماع يا استقبال ،
I
مقدم بر ولادت وجزو هر يك دانسته ، دايرهء فلك البروج را به سه قسم مختلف كنند وابتدأ از
I
درجهء طالع كنند : قسم أول ، از درجهء طالع تا تمامى سه برج ؛ قسم دوم ، از آنجا تا تمامى چهار برج ؛ قسم سوم ،
I
از آنجا تا تمامى پنج برج تا به درجهء طالع منتهى شود كه مجموع اين اقسام دوازده برج باشد . بعد از آن
I
نظر كنند به جزو مقدم وطالع أو اگر هر دو در يك قسم افتادهاند از اين اقسام ، يا طالع در قسم أول افتاده
I
است وجزو در قسم دوم ، مولود نه ماهه است . واگر جزو مقدم در قسم أول افتاده است وطالع أو
هامش
( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] استاذان