واگر پنگان از نصف النهار مقدم بنهيم تا زمان رصد ساعات تقويم حاصل آيد ، حاجت به آن اعمال نباشد .
I
آن گاه آفتاب را به حسب آن ساعات تقويم شمس حاصل آيد در زمان رصد كوكب . مطالع نظير أو بگيريم
I
به بلد كه آن را مغارب خوانند . وآن داير را كه از أول شب تا زمان رصد حاصل آمده است بر مغارب
I
شمس افزاييم تا مطالع ممر كوكب حاصل شود . ودرجهء ممر از آنجا بيرون آوريم ؛ وغايت ارتفاع آن درجه بدانيم .
I
واگر ارتفاع قمر كرده باشيم ، آن را أول معدل گردانيم به اختلاف منظر در دايرهء ارتفاع . آن گاه فضل ميان
I
غايت ارتفاع كوكب وآن درجه بگيريم وآن را فضله الإرتفاعين خوانيم . پس جيب أو را در جيب تمام ميل
I
مطالع ممر منحط ضرب كنيم تا جيب عرض كوكب حاصل آيد . قوس أو بگيريم در جدول جيب تا عرض كوكب « 1 »
I
حاصل آيد . آن گاه نظر كنيم به هر دو ارتفاع اگر چنان كه فضل ارتفاع كوكب راست ، عرض كوكب شمالي است ؛
I
واگر فضل ارتفاع درجه است ، عرض كوكب جنوبي است ؛ واگر هر دو ارتفاع متساوي باشند ، كوكب را
I
عرض نبود وبر نفس منطقه البروج باشد ودرجهء ممر أو درجهء تقويم أو بود .
اما اگر كوكب را عرض باشد ، جيب « 2 »
I
تمام فضله الإرتفاعين را بر جيب تمام عرض كوكب منحط قسمت كنيم ؛ وقوس حاصل بگيريم در جدول جيب
I
تا تمام بعد درجهء كوكب حاصل آيد از درجهء ممر . آن را از ربع دور بكاهيم تا بعد درجهء كوكب حاصل آيد از درجهء
I
ممر أو . آن گاه نظر كنيم به درجهء ممر أو اگر ميان أول سرطان وآخر قوس بود وعرض أو شمالي باشد ، آن بعد را
I
از درجهء ممر أو كم كنيم ؛ واگر عرض جنوبي باشد برافزائيم . واگر درجهء ممر ميان أو [ ل ] جدى وآخر جوزا بود وعرض
I
أو شمالي باشد ، آن بعد را بر درجهء ممر افزائيم ، واگر عرض أو جنوبي باشد از أو كم كنيم تا تقويم كوكب حاصل
I
آيد به موجب رصد .
فصل 3 : در استخراج تقاويم كواكب سياره از غايت ارتفاع ايشان و
I
كواكب ثابته
وطريق أو آن است كه غايت ارتفاع هر دو دايرهء نصف النهار معلوم كنيم به رصد ،
I
وأزمان رسيدن يكى به دايرهء نصف النهار تا زمان رسيدن ديگرى پنگان ساعت بنهيم ؛
I
واز آنجا ساعات بعد وداير معلوم كنيم . ونظر كنيم اگر چنان كه كوكب ثابته ، أول به دائرهء نصف النهار
هامش
( 1 ) . " كوكب " در أصل نسخه دو بار تكرار شده است .
( 2 ) . " جيب " در أصل نسخه دو بار تكرار شده است .