از مطالع ممر تا مطالع طالع حاصل آمد / فهكر
xx
. عمل ساعات بعد موضع شمس در زمان قياس
I
بود در قوس / يحلط . گرفتيم مطالع أو به فلك مستقيم / سمرلطلح . اين را از مطالع طالع كم كرديم حاصل آمد
I
داير / صرمهى . اين را بر / ه قسمت كرديم بيرون آمد ساعات بعد / ولا . از ساعات تخمين به يك
I
دقيقه زيادت آمد ، اعتماد بر اين كرديم وطالع بيرون آورديم آمد سرطان / يجب ، عاشر برج
I
حوت / كهها .
باب پانزدهم : در استخراج مواضع كواكب در طول وعرض به طريق رصد ،
I
وامتحان تقاويم ايشان در قرانات وكسوفات [ و ] خسوفات
وآن ده فصل است :
فصل أول :
I
در استخراج تقويم آفتاب
وطريق أو آن است كه ارتفاع أو بگيريم در نصف النهار ، وفضل ميان
I
أو وتمام عرض بلد معلوم كنيم تا ميل أول شمس حاصل آيد . آن گاه نظر كنيم اگر چنان كه فضل ارتفاع
I
راست ، ميل شمس شمالي است ؛ واگر فضل تمام عرض بلد راست ، ميل آفتاب جنوبي است . آن گاه
I
ميل را در جدول ميل أول مقوس كنيم تا تقويم آفتاب حاصل آيد به تحقيق به موجب
I
رصد . واز آن فضل كه رصد در وى مىكنيم ، موضع شمس معلوم شود كه در كدام برج باشد . اگر چنان كه
I
تقويم مرصود موافق بود با تقويم محسوب كه از زيج استخراج كردهايم ، فهو المراد ؛ واگر موافق نبود ،
I
يكى از اين دو خطا بود .
فصل 2 : در استخراج تقاويم ديگر كواكب از غايت ارتفاع ايشان
I
واز داير
وطريق أو آن است كه ارتفاع آفتاب بگيريم در آخر روزى كه شب آينده را غايت
I
ارتفاع كوكبى توانيم گرفتن . ودر حين ارتفاع مكيال زمان بنهيم ، مثلًا پنگان ساعت تا به وقت گرفتن
I
غايت ارتفاع كوكب . واز آن ساعات پنگان داير حاصل كنيم وآن را داير پنگان گوئيم ، از زمان
I
ارتفاع شمس تا زمان رصد كوكب . آن گاه به حسب ارتفاع ، داير استخراج كنيم كه باقي باشد از آن
I
روز ، وآن را داير ارتفاع خوانيم . وآن را از داير پنگان بيندازيم آنچه حاصل آيد داير بود از أول شب
I
تا زمان رصد . آن را ساعات كنيم وبا ساعات نصف النهار جمع كنيم تا ساعات تقويم حاصل آيد .