واز أو كم كنيم اگر جنوبي بود . واگر درجهء طلوع أو خواهيم كه بدانيم اين تعديل را بر تقويم أو زيادت
I
كنيم اگر عرض أو جنوبي باشد ؛ واز أو كم كنيم اگر شمالي بود تا جزو مطلوب حاصل آيد يعنى درجهء
I
طلوع يا غروب كوكب .
مقدمهء دوم : در معرفت قوس مكث باشد ؛ وطريق استخراج آن چنان است
I
كه مطالع جزو آفتاب را به بلد از مطالع درجهء طلوع كوكب بكاهيم يا مطالع نظير درجهء غروب
I
كوكب را از مطالع نظير جزو شمس تا قوس مكث حاصل آيد .
مقدمهء سوم : معرفت قوس انحطاط
I
شمس بود ؛ وطريق استخراج آن چنان است كه بعد ميان آفتاب ودرجهء طلوع يا غروب كوكب
I
معلوم كنيم به اجزاى سوا ، وجيب آن را بر جيب تمام عرض إقليم رؤيت منحط قسمت كنيم تا جيب
I
انحطاط حاصل آيد . قوسش بگيريم در جدول تا قوس انحطاط آفتاب حاصل آيد
I
تحت الأفق .
فصل دوم : در معرفت مبادى ظهور واختفاى كواكب ، به حساب
وآن دو نوع
I
باشد :
نوع أول : به حسب قوس رؤيت چنان كه در اين جدول نهاديم ؛ وآن چنان است كه نظر كنيم
I
به قوس انحطاط شمس به وقت ظهور واختفاى أو اگر چنان كه بيشتر از قوس رؤيت باشد ، كوكب ظاهر است ؛
I
واگر مساوى أو باشد ، كوكب در ابتداى ظهور واختفاست ؛ واگر كمتر از أو بود ، مخفى است در زير شعاع آفتاب .
I
نوع دوم : به حسب خاصهء معدله ؛ وآن چنان بود كه هر كوكبى را
I
از كواكب علوي ، حد رؤيت معين است ؛ وآن بعد ايشان « 1 » است از ذروهء مرئى كه صفر حمل
I
است بر توالى بروج خاصه بر خلاف توالى . وآن بعد ، زحل را / ك درجه است ؛ ومشترى را
I
/ يد ؛ ومريخ را / يجح . يعنى اين ابعاد كواكب را از ذروه بر توالى باشد آن ابتداى ظهور ايشان
I
بود در مشرق ؛ واگر بر خلاف توالى باشد آن ابتداى اختفاى ايشان بود در مغرب .
وهمچنين
I
هر كوكبى را از دو كوكب سفلى نيز حد رؤيت معين است ؛ وآن بعد ايشان است از ذروه وحضيض
I
تدوير چنان كه بعد زهره از ذروه بر توالى وبر خلاف توالى هست چندين / كد درجه ؛
هامش
( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] انشان