به بلد بر توالى بروج . واگر مطالع اجزاى ربع أول را به بلد بر توالى بروج از دور بيندازيم ، مطالع اجزاى
I
ربع چهارم حاصل آيد به بلد بر خلاف توالى بروج . وچون فضل ميان مطالع بلدي واستوائى
I
بگيريم ، تعديل النهار حاصل آيد . واگر فضل ميان مطالع بلدي وفلكى بگيريم ، نصف قوس النهار حاصل
I
آيد . وتمام أو تا ربع دور ، تعديل النهار باشد . واز اين اعمال تصحيح جداول مطالع توان كردن اگر خبطى
I
به آن راه يافته باشد .
فصل 4 : در معرفت مطالع بلد بي استعمال تعديل النهار ومطالع فلك
I
مستقيم
وطريق أو آن است كه قسمت كنيم جيب عرض بلد را بر جيب تمام ميل جزو مفروض منحط ،
I
وحاصل را قوس بگيريم در جدول جيب . وبر ميل ثاني تربيع أيمن آن جزو افزائيم اگر ميل ثاني جنوبي
I
باشد ؛ وفضل ميان هر دو بگيريم اگر شمالي بود تا ارتفاع قطب فلك البروج حاصل آيد . تمامش
I
بگيريم تا ربع دور ، وجيب آن را ضرب كنيم در جيب جزو مفروض وقسمت بر جيب تمام عرض بلد تا جيب
I
مطالع جزو مفروض حاصل آيد . قوسش بگيريم در جدول جيب تا مطالع جزو مفروض حاصل
I
آيد به بلد . وما مطالع بلد آن را به تفاضل يك يك درجه تا منتهاى معظم عمارت ، يعنى تا پنجاه وچهار
I
درجهء عرض به تحديد استخراج كرديم ونهاديم تا به وقت حاجت معد باشد . ومطالع ده ده درجه يا پنج
I
پنج درجه استخراج كنيم ، بسط كردن آن به قوس الخلاف چنان بود كه بسط كردن تقويم كواكب ؛
I
وذكر آن بعد از اين كرده شود .
باب 5 : در معرفت بعد كواكب از معد [ ل ] النهار
وآن قوسي باشد
I
از دايرهء ميل ، ميان كوكب ودايرهء معدل النهار در جهت أقرب ؛ وطريق أو آن است كه ميل ثاني
I
درجهء كوكب وعرض أو معلوم كنيم اگر چنان كه هر دو در يك جهت باشند از شمال يا جنوب ،
I
هر دو را با هم جمع كنيم . واگر در دو جهت مختلف باشند ، فضل أكثر بر أقل بگيريم تا حصهء بعد حاصل
I
آيد ؛ وجهت أو جهت مجموع بود يا جهت أكثر . جيب أو بگيريم ونگاه داريم آن گاه به استخراج آن
I
شروع كنيم . وآن بر سه نوع باشد :
نوع أول : بعد درجهء كوكب از نقطهء انقلابى كه بدو نزديكتر