ظل ميل جزو مفروض را بر ظل ميل أعظم منحط قسمت كنيم تا جيب مطالع حاصل آيد . قوسش بگيريم
I
در جدول جيب تا مطالع جزو مفروض حاصل آيد به فلك مستقيم .
نوع پنجم : ميل أول جزو مفروض بگيريم
I
وآن را مقوس كنيم در جدول ميل ثاني ، آن جزو حاصل آيد مطالع باشد به فلك مستقيم .
فايده : استخراج
I
مطالع بروج به فلك مستقيم ، تابع استخراج ميل است . پس چون مطالع يك ربع بيرون آوريم ، از آنجا
I
مطالع باقي أرباع تمام استخراج توانيم كردن . وبه جهت مطالع فلك مستقيم ، جدولى نهاديم تا از آنجا
I
معلوم كنند به آسانى .
باب چهارم : در معرفت تعديل النهار ومطالع بروج به بلد
وآن
I
چهار فصل است :
فصل أول : در تعريفات
تعديل النهار قوسي بود [ در ] دايرهء معدل النهار ، ميان
I
أفق ودايرهء ميلى كه بر آن جزو گذشته باشد از اجزاى بروج كه بر دايرهء أفق باشد . واين فضلى باشد
I
ميان نصف النهار معتدل ونصف النهار وقت مفروض . وضعف آن را فضل النهار خوانند بر
I
نهار معتدل نهار وقت مفروض را .
فصل 2 : در معرفت تعديل النهار
وآن چهار نوع بود
I
وما دو نوع را در اينجا آورديم . نوع سوم را در فصل أول از باب هشتم از اين مقالت ، ونوع چهارم را
I
در فصل هشتم از باب دوازدهم از اين مقالت ذكر خواهيم كردن .
نوع أول : چون خواهيم كه تعديل
I
النهار جزوى بيرون آوريم ، ظل ميل جزو مفروض را ضرب كنيم در ظل عرض بلد منحط تا جيب تعديل
I
النهار آن جزو حاصل آيد . قوسش بگيريم در جدول جيب تا تعديل النهار حاصل آيد .
اما در كواكب ، بعد از معدل النهار به جاى ميل استعمال كنند ، تعديل النهار كوكب حاصل شود .
نوع دوم : ضرب كنيم جيب جزو
I
مفروض را در ظل عرض بلد ، وقسمت كنيم حاصل را بر جيب تمام جزو مفروض تا جيب تعديل النهار
I
حاصل آيد . قوسش بگيريم در جدول جيب تا تعديل النهار جزو مفروض حاصل شود . وجهت
I
أو جهت جزو مفروض باشد .
مقدمه : در معرفت مطالع بلد مىگوئيم كه هر دو نقطه كه بعد ايشان از
I
نقطهء اعتدال ربيعى يا خريفي متساوي بود ، مطالع ايشان نيز متساوي باشد . وقوسهايى كه مقابل