خسوف باشد در مدت وقوع خسوف ، ومبلغ را بر دوازده قسمت كنيم . آنچه حاصل شود زماني باشد كه
I
ميان بَدو خسوف ومعظم تأثير أو بود .
طريقي ديگر ؛ بعد بگيريم ميان موضع خسوف وطالع خسوف به درجات
I
سوا وقوس بعد نام كنند ، وصد وهشتاد درجه را قوس كلى . هر نسبت كه قوس بعد را به قوس كل باشد نسبت زمان تأثير زمان هر يك از خسوف وكسوف همان باشد . وصد وهشتاد درجه را بر آن بعد قسمت كنيم تا مطلوب حاصل آيد . ودر كسوف شمس طريقي عمل
I
همين است الّا آنكه در كسوف آفتاب ، يك ساعت مستوى را سالى مىگيريم وهر پنج دقيقه را ما هي ،
I
ويك دقيقه را شش روز .
فصل 8 : در معرفت انحراف ظلمت خسوف
وطريق أو چنان است
I
كه از برابر أصابع قطر قمر درآييم ودر جدول انحراف ظلمت ، وآنچه يابيم برگيريم از جدول دوم ، انحراف
I
ظلمت در أول وآخر خسوف ، واز جدول سوم اگر خسوف را مكث بود انحراف ظلمت در أول و
I
آخر مكث . آن گاه سمت جزو طالع بيرون آوريم ؛ يعنى سعت مشرق جزو طالع وسعت مغرب
I
جزو غارب « 1 » مساوى آن بود اما به خلاف جهت طالع . وبر سطحى مستوى دايرهء هندى بكشيم
I
وجهات را معين گردانيم چنان كه ذكر آن بعد از اين كرده شود . وهر ربعي را از اين دايره به نود قسمت كنيم
I
تا تمام دايره به سيصد وشصت قسم شود . آن گاه از نقطهء مشرق از آن دايره به مقدار سعت مشرق
I
طالع در جهت برج طالع ، از شمال يا جنوب بشماريم واز نقطهء مغرب به خلاف آن جهت تا سمت
I
طالع وغارب معين شود .
آن گاه از نقطهء سمت طالع به مقدار اجزاى جدول دوم بشماريم در جهت
I
عرض قمر ، واز نقطهء سمت غارب به همان مقدار در خلاف آن جهت . آنجا كه عدد منتهى شود سمت
I
ظلمت خسوف بود ، بَدو خسوف در جهت مغرب ، ودر تمام انجلا در جهت مشرق . آن گاه از نقطهء سمت
I
طالع به مقدار اجزاى جدول سوم بشماريم در جهت عرض قمر اگر خسوف با مكث بود ؛ واز نقطهء
I
سمت غارب به همان مقدار در خلاف آن جهت . آنجا كه عدد منتهى شود سمت ظلمت خسوف باشد در
I
بَدو مكث در جهت مغرب ، وسمت ظلمت خسوف در بَدو انجلا در جهت مشرق .
فصل 9 :
I
در تصوير خسوف
وآن چنان باشد كه بر سطحى مستوى خطى مستقيم بكشيم به هر مقدار كه خواهيم وآن را
هامش
( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] غارت