وچون آن را از دور كم كنيم قوس الليل حاصل آيد . وتعريفات مطالع وميل وبعد از معدل النهار
I
وتعديل النهار بعد از اين در باب چهارم وپنجم از مقالت چهارم خواهيم كردن .
اما تحقيق اين
I
عمل آن است كه مطالع جزو آفتاب زمان طلوع را به بلد ، از مطالع جزو آفتاب نصف النهار به فلك
I
مستقيم ، كم كنيم تا نصف قوس أول نهار حاصل آيد . ومطالعهء فلك مستقيم نصف النهاري را از مطالع
I
نظير جزو شمس غروب به بلد ، نقصان كنيم تا نصف آخر قوس النهار حاصل آيد . واين قوس
I
ثاني مساوى قوس أول نباشد مگر در وقتي كه آفتاب در آن نصف النهار بر يكى از دو نقطهء انقلاب
I
باشد . زيرا كه به سبب حركت آفتاب در ميل دايماً روزها يا در زيادت است يا در نقصان . پس
I
نيمهء أول روز به غير از اين دو وقت هرگز مساوى آخر روز نباشد . وچون قوس أول نهار را
I
با قوس آخر نهار جمع كنيم قوس النهار حاصل آيد به تحقيق . ومراد از اين تحقيق آن است كه تفاوتى محسوس
I
نباشد در آن عمل .
طريقي ديگر مطالع جزو آفتاب طلوع را به بلد ، از مطالع نظير جزو شمس غروب
I
به بلد كم كنيم تا قوس النهار حاصل آيد به تحقيق . وبه جهت قوس الليل مطالع نظير جزو شمس غروب را
I
از مطالع جزو آفتاب تالي أو به بلد كم كنيم تا قوس الليل حاصل به تحقيق . ودر اين عمل ، أول به تقريب
I
مىتوان دانستن بعد از اين به تحقيق رسانيدن .
فصل 3 : در معرفت اجزاى ساعات
I
وآن دو نوع باشد : يكى ، اجزاى ساعات حقيقي ؛ ديگر ؛ اجزاى ساعات زماني .
نوع أول : در بيان
I
اجزاى ساعات حقيقي
وآن نصيب يك ساعت بود از دور معدل النهار ، وآن چنان است كه اگر روز
I
طبيعي را اعتبار كنيم نصيب يك ساعت پانزده درجه باشد بي كسرى . واگر روز شمسي اعتبار كنيم مطالع
I
جزو آفتاب فلكى را در نصف النهار مقدم ، از مطالع جزو آفتاب در نصف النهار تالي نقصان
I
كنيم . آنچه باقي ماند آن را بر بيست وچهار قسمت كنيم . آنچه حاصل شود آن را به پانزده أضافت كنيم تا اجزاى ساعات
I
حقيقي حاصل آيد .
طريقي ديگر بهت آفتاب را در آن شبانروز در تفاضل مطالع فلكى منحط ضرب