كه به حسب بعد از زمين هر دو فلك ، مبدأ نطاق دوم از أول سرطان است ومبداء نطاق چهارم
I
از أول جدى . پس به اين اعتبار هر نطاقى ، ربع دور باشد تمام . وهرگاه كه كوكب در نطاق أول و
I
دوم باشد از هر دو فلك أوج وتدوير زايد باشد در عدد وحساب ؛ ودر سوم وچهارم ناقص
I
بود . وحال قمر در فلك أوج بعكس آن باشد در زيادت ونقصان حساب . واگر كوكب در
I
نطاق أول وچهارم بود ناقص باشد در عظم ونور ، ودر دوم وسوم زايد بود . اما زيادت
I
ونقصان نور ماه به حسب بعد أو باشد از آفتاب .
وتدوير اما در عظم ، مانند ديگر كواكب بود ؛
I
اما به حسب اختلاف مسير در فلك خارج مركز ، نطاق أول ورابع مقدار ربع دور باشد
I
با زيادتى غايت تعديل أول ونطاق دوم وسوم با نقصان آن . ودر فلك تدوير ، نطاق
I
أول ورابع مقدار ربع دور باشد با زيادتى غايت تعديل ثاني ونطاق دوم وسوم خلاف
I
با نقصان آن . وبه جهت مبادى نطاقات اوجى وتدويرى جدولى نهاديم بعد از جدول
I
مقامات كواكب .
فصل دوم : در معرفت مبادى نطاقات ورسيدن كواكب بدانجا
I
مركز مطلق نيرين را ومركز معدل وخاصهء معدلهء كواكب را در اين جدول طلب كنيم ؛ اگر مثل آن يابيم ،
I
پس آن ستاره در مبداء آن نطاق بود ؛ واگر مثل آن نيابيم وميان مبادى دو نطاق باشد ،
I
پس كوكب در نطاق مقدم بود وهنوز به نطاق تالي نرسيده است . واگر مد [ ت ] رسيدن
I
كوكب را به نطاقى خواهيم كه بدانيم عمل أو به همان طريق باشد كه در رجعت واستقامت گفتيم .
I
باب هشتم : در معرفت قوس النهار وقوس الليل وساعات تمام روز وشب
I
وتوابع آن
وآن هفت فصل است :
فصل أول : در تعريفات
نصف قوس النهار شمس يا كوكب
I
قوسي باشد از مدار يومى أو ميان أفق ونصف النهار ؛ وبه عبارتى « 1 » ديگر مىگوئيم كه نصف قوس
I
النهار شمس يا كوكب مقدار قوسي باشد از معدل النهار كه طلوع كرده است از زمان طلوع ايشان
هامش
( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] عبادتي