بود به موضعي ديگر . ونظر كنيم ؛ اگر عدد هر دو موضع ، مساوى يكدگر باشد كوكب بر نفس منطقه
I
البروج بود وأو را هيچ عرض نباشد ؛ فضل ميان هر دو بگيريم تا عرض كوكب حاصل شود .
I
وجهت أو جهت أكثر باشد .
فصل 5 : در معرفت صعود وهبوط اين كواكب در
I
عرض
چون خواهيم كه صعود وهبوط ايشان در عرض بدانيم ، بعد از ده روز يا كمابيش عرض كوكب
I
استخراج كنيم تا زيادت ونقصان ما را از آنجا معلوم شود . پس اگر عرض كوكب شمالي
I
باشد وزايد ، صاعد بود واگر ناقص بود ، هابط باشد . باز اگر عرض أو جنوبي باشد وزايد ،
I
هابط بود واگر ناقص باشد ، صاعد بود واگر نه هابط باشد . واگر عرض جنوبي بود وخاصهء
I
معدله كمتر از شش برج باشد ، هابط بود واگر نه صاعد باشد .
باب 6 : در معرفت
I
رجعت واستقامت كواكب متحيره
وآن دو فصل است : أول ، در تعريفات ؛ دوم ، در اعمال .
I
فصل أول : در تعريفات
مقام أول كوكب كه مبداء رجعت از آنجاست قوسي باشد
I
از فلك تدوير كه بدايت أو از ذروهء مرئى باشد ونهايت أو به نقطهاى كه چون كوكب به آنجا
I
رسد مقيم گردد وچون از آن نقطه بگذرد راجع شود . وتعريف مقام ثاني به همين نسبت
I
باشد . قوس رجوع قوسي بود از فلك تدوير ، ميان مقام ثاني وأول كه منتصف آن ذروهء
I
مرئى باشد .
فصل دوم : در شناختن رجعت واستقامت كواكب وأوقات آن
I
وطريق أو آن است كه از برابر مركز مطلق كواكب درآئيم در جدول مقامات كواكب كه به تفاضل
I
شش شش درجه نهاديم ، ومقام أول آن كوكب كه خواهيم برگيريم از جدول أو معدل
I
به تعديل ما بين السطرين وآن مقام أول رجعت باشد . آن گاه آن را از دوازده برج كم كنيم
I
تا مقام ثاني حاصل آيد ، وآن مقام أول استقامت بود . پس نظر كنيم به خاصهء معدله ؛ اگر
I
چنان كه مثل مقام أول بود كوكب مقيم راجع بود ؛ واگر مثل مقام ثاني باشد كوكب مقيم « 1 » استقامت
هامش
( 1 ) . [ در حاشية آمده است : ] ظ مستقيم