از انحراف كم مىكنند واگر در جانب بعد أقرب است ، بر أو مىافزايند ودر اين عمل به اين اعتبار
I
در بعضي أوقات در اين عرض تا چهارده دقيقه تفاوت مىكند . مثلًا چنان كه در زيج ايلخانى
I
عرض ثالث را كه انحراف است اوجى وحضيضى نهاده ؛ اوجى آن است كه عشر انحراف از أو كم
I
كرده است وحضيضى آنكه بر أو افزوده . ومولانا محىالدين مغربى در زيج ادوار الأنوار آورده است
I
در تعديل انحراف عطارد كه عشر انحراف را در بعد مركز معدل از سه برج يا از سه برج يا از
I
نه برج يا از نه برج ضرب كنند وبر ربع دايره يعنى بر نود درجه قسمت كنند تا تعديل
I
حاصل آيد ؛ وأو آن ابعاد را به حسب قوس اعتبار كرده است ، به حسب جيب اعتبار مىبايد
I
كردن . يعنى در جيب آن بعد ضرب مىبايد كردن وبر جيب نود درجه كه شصت باشد
I
قسمت كردن تا تعديل حاصل آيد . وچون ميان مركز معدل « 1 » ومركز انحراف در گرفتن
I
دقايق نسب كه آن جيب آن اجزاست كه منحط نهادهايم ، در جدول هيچ تفاوت نمىكند
I
پس بدين سبب گفتيم كه عشر انحراف را در دقايق نسب انحراف ضرب كنيم تا تعديل
I
انحراف حاصل شود . ودر اين عمل اگر تقريب مىكنند قريب ده دقيقه تفاوت مىكند
I
در بعضي أوقات .
عمل عرض سوم ؛ چون خواهيم كه عرض سوم زهره وعطارد بيرون آوريم ؛
I
دقايق نسب انحراف هر يك را در مثل أو ضرب كنيم ، واز آن زهره را سدس بگيريم يعنى
I
در ده دقيقه ضرب كنيم وبر چهار قسمت كنيم تا عرض ثالث هر يك از اين دو كوكب حاصل آيد .
I
وگفتيم كه اين عرض هميشه زهره را شمالي باشد وعطارد را جنوبي .
عمل عرض مركب ؛ و
I
معرفت آن چنان است كه اگر هر سه عرض در يك جهت باشند ، همه را با يكديگر جمع كنيم تا عرض
I
مركب حاصل شود در آن جهت . واگر دو در جهتي باشند ويكى در جهتي ديگر مخالف
I
آن جهت ، مجموع آن دو عرض را به يك موضع بنهيم وآن يك عرض را كه جهت أو مخالف
هامش
( 1 ) . " مركز معدل " در أصل نسخه دو بار تكرار شده است .