جانب افتاده باشند از جانب أعلى يا أسفل ، اين عرض أول جنوبي بود ؛ واگر در دو جانب
I
مختلف افتاده باشند ، شمالي باشند . ومولانا محىالدين مغربى اينجا مركز معدل را اعتبار
I
كرده است در تعيين جهت ، نه مركز ميل را ؛ واين ضعيف در قرانات تجربه كرده موافق
I
نيامد وبه آن اعتبار عرض كوكب از جهتي به جهتي ديگر مىافتد .
عمل عرض دوم ؛ چون خواهيم
I
كه استخراج عرض دوم كنيم بر مركز معدل عطارد ، شش برج زيادت كنيم ومركز معدل
I
زهره را به حال خود بگذاريم وآن را مركز انحراف خوانيم . آن گاه از برابر مركز انحراف ، دقايق نسب
I
مشتركه برگيريم واز برابر خاصهء معدله انحراف زهره را در دقايق نسب أو تا عرض
I
دوم زهره حاصل آيد . وانحراف عطارد نامعدل است ، تعديل انحراف عطارد وآن چنان
I
باشد كه ضرب كنيم عشر انحراف را در دقايق نسب أو تا تعديل حاصل آيد . آن گاه نظر كنيم
I
به مركز معدل عطارد ؛ اگر در جانب أعلى باشند ، تعديل را از انحراف كم كنيم ؛ واگر در جانب أسفل
I
بود ، بر أو افزائيم تا انحراف معدل شود . آن گاه انحراف معدل را در دقايق نسب أو ضرب
I
كنيم تا عرض دوم عطارد حاصل شود . آن گاه نظر كنيم به مركز انحراف زهره وعطارد ؛ اگر در
I
نصف أعلى بود : خاصهء معدله كمتر از شش برج باشد ، عرض شمالي بود ؛ واگر بيشتر از
I
شش باشد ، عرض جنوبي بود . واگر مركز انحراف در نصف أسفل باشد : وخاصهء معدله كمتر
I
از شش برج بود ، عرض جنوبي باشد ، واگر بيشتر بود ، شمالي باشد .
فايده : در تعديل انحراف
I
عطارد ، أصحاب همهء زيجات مقصر بودهاند . بدان سبب كه بيشتر زيجات آن است
I
كه انحراف عطارد را تعديل نمىكنند ودر بعضي زيجات كه تعديل مىكنند چون زيج معتبر سنجرى
I
وزيج ايلخانى وزيج مولانا محىالدين مغربى همه تقريب « 1 » كردهاند . زيرا كه در زيج معتبر سنجرى
I
ودر زيج ايلخانى وقتي كه مركز معدل در جانب بعد ابعد است در جميع ابعاد مختلفه ، عشر انحراف را
هامش
( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] تغريب