چنان كه معلوم است ، هر قدر نعمتهاى الهى بر بشر فزونى يافته ، و از عظمت بيشترى برخوردار شود ، در مقابل تمرّد و سركشى و انحراف او از راه حق ، و عصيان و گناهش افزون مىگردد ، تا جايى كه فرمود :
وَ آتاكُمْ مِنْ كُلِّ ما سَأَلْتُمُوهُ وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لا تُحْصُوها إِنَّ الْإِنْسانَ لَظَلُومٌ كَفَّارٌ
« 1 » .
اما جهت اختصاص دادن به وصف رحمت و غفران در آيه ، سورهء نحل ، بخاطر مقابله نمودن با ظلم و ستم انسان و كفران نعمت از جانب اوست . و هر چه ظلم و ستم و كفران از جانب انسان ، افزون شود ، باز رحمت خداوند متعال وسيعتر از سخط اوست ( سخطى كه بر اثر كفران ، ستم و ظلم ، انسانها را فرا مىگيرد ) چنانچه در دعا آمده است : « يا من وسعت رحمته غضبه » و در آيهاى فرمود :
قالَ عَذابِي أُصِيبُ بِهِ مَنْ أَشاءُ وَ رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ
« 2 » .
و هر چه انسان به ظلم و ستمش ادامه دهد و در سركشى و طغيانش بالا برود « به موازات آن و بلكه وسيعتر از آن » باب توبه براى نادمان باز است . و راههاى غفران حق ، آماده براى بهرهمندى است ، چنان كه مىفرمايد :
قُلْ يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ * وَ أَنِيبُوا إِلى رَبِّكُمْ وَ أَسْلِمُوا لَهُ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَكُمُ الْعَذابُ ثُمَّ لا تُنْصَرُونَ
« 3 » .
هامش
را به ديار هلاكت رهسپار كردند ؟ ( ابراهيم : 28 ) .
( 1 ) ابراهيم : 34 .
( 2 ) يعنى : خدا ( در پاسخ موسى ) فرمود : عذاب من به هر كه خواهم مىرسد . و ليكن رحمت من همهء موجودات را فرا گرفته است ( اعراف : 156 ) .
( 3 ) يعنى : ( اى رسول رحمت ) به آن بندگانم كه اسراف بر نفس خود كردند بگو هرگز از رحمت ( نامنتهاى ) خدا نااميد نباشيد . البته خدا همهء گناهان را ( چون توبه كنيد ) خواهد بخشيد كه او خدايى بسيار آمرزنده و مهربان است و به درگاه خداى خود به توبه و انابه باز