كلام معلوم مىگردد .
بدر الدين زركشى ، مىگويد : « همين تسهيم و توشيح است كه ابن وكيع « 1 » آن را « مطمع » ناميده است ؛ زيرا صدر آن ، شنونده را به طمع و ياد ذيل آن مىاندازد .
و اين نوع سخن و كلام از عجايب بيان و بدايع و شگفتيهاى كلام است » « 2 » .
از جمله مثالهاى اين مورد ، يكى آيهء
ثُمَّ أَنْشَأْناهُ خَلْقاً آخَرَ فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ
« 3 » است كه قبلا ذكر آن گذشت .
مثال 2 : آيهء شريفهء :
وَ آيَةٌ لَهُمُ اللَّيْلُ نَسْلَخُ مِنْهُ النَّهارَ فَإِذا هُمْ مُظْلِمُونَ
« 4 » .
د - ايغال :
« ايغال » از بزرگترين ابواب بديع است . و آن عبارت است از : ختم سخن به جمله و عبارتى كه علاوه بر معناى اصلى كلام ، نكتهاى را برساند ؛ به طورى كه كلام بدون آن نيز ، تمام و خاتمه يافته باشد .
« ايغال » مأخوذ از « أوغل فى البلاد » است كه در هنگام پيشروى و مسافرت در شهرها و كشورهاى مختلف و دور شدن از محل سكونت و زيادهروى در آن ، گفته مىشود « 5 » بنابراين ، ايغال بهمنزلهء كلام تأكيدى مبالغهآميز است ؛ مانند آيهء شريفهء :
أُولئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلالَةَ بِالْهُدى فَما رَبِحَتْ تِجارَتُهُمْ وَ ما كانُوا مُهْتَدِينَ
« 6 » كه تحقيقا معنى كلام در جمله
فَما رَبِحَتْ تِجارَتُهُمْ
كامل شده
هامش
( 1 ) قاضى ابو بكر محمد بن خلف ( متوفاى سال 306 هجرى ) .
( 2 ) البرهان فى علوم القرآن ، زركشى ، ج 1 ، ص 95 .
( 3 ) مؤمنون : 14 .
( 4 ) يعنى : و برهان ديگر براى خلق در اثبات قدرت حق ، وجود شب است كه ما چون روز را از آن برگيريم ، ناگهان همه چيز را تاريكى فراگيرد ( يس : 37 ) .
( 5 ) انوار الربيع ، ج 5 ، ص 333 .
( 6 ) يعنى : ايشانند كه گمراهى را به راه راست خريدند ، پس تجارت آنها سود نكرد و راه