و اعجاب آن نمود . و اين خاتمه را قبل از نزول ( بر طبق ذوق خود ) به زبان آورد .
و رسول خدا - صلى اللّه عليه و آله و سلم - تبسم كرده و به وى فرمود : به همان حرف و سخن تو آيه خاتمه يافت « 1 » .
ب - تصدير :
تصدير ، عبارت است از اينكه فواصل و خواتم آيات با همان ماده و مبانى خودش در صدر آيه ، ذكر شده باشد كه از آن به « برگرداندن عجز و ذيل آيه به صدر » هم تعبير مىشود . و از زيباييها و محسنات بديعيه مىباشد ؛ زيرا صدر و ذيل آيه به وسيلهء اقتضاى طبيعت آن و به اعتبار محتواى آن ، مرتبط گشته و يك هدف و غرض را مىرسانند . ابن رشيق در كتاب خود به نام « عمده » در اين رابطه مىگويد :
« اين سياق روش در كلام ابهت و رونق و مقدمهء خاصى را به كلام پوشانده و نوعى جمال و صفاى ويژه بدان مىبخشد » « 2 » .
ذكر چند مثال براى تصدير
در اين مورد به ذكر چند آيه به عنوان مثال اكتفا مىكنيم :
مثال 1 : آيهء شريفهء :
رَبَّنا لا تُزِغْ قُلُوبَنا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنا وَ هَبْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ
« 3 » .
مثال 2 : قوله تعالى :
وَ لَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِكَ فَحاقَ بِالَّذِينَ سَخِرُوا
هامش
( 1 ) معترك الاقران ، ج 1 ، ص 40 .
( 2 ) عمده ، ج 2 ، ص 3 .
( 3 ) يعنى : بارالها ! دلهاى ما راى به باطل ميل مده ، پس از آنكه به حق هدايت فرمودى . و به ما از لطف خويش ، اجر كامل عطا فرما ، كه همانا توئى بخشندهء بىعوض و منت ( آل عمران : 8 ) .