درجهى طالع همان درجهدار . واين « 1 » بجه اندر شكم دورهاى [ قمر ] « 2 » تمام بوذست و « 3 » بزاذست . اكر بهفتم است بصذ ونوذ ويك روز « 4 » وشش ساعت . وگر بهشتم است بدويست وهزده روز وسيزده ساعت . وبر تو اندرين جاى كار نبوذكى كويى هرك بهشتم ماه زايذ نزيذ « 5 » . وكر نهمى است بدويست وجهل وبنج روز وبيست ويك
هامش
( 1 ) - دارد اين ، خد . تحريف است .
( 2 ) - بقرينهء ( ع ) از روى ( س ، خ ) افزوده شد .
( 3 ) - وپس ، خ . عبارت ( ع ) از آغاز اين فصل تا اينجا با تصحيح نگارنده چنين است : هو مبدأ الانسان واوّل ما يتعرف منه مزاجه وبنيته وحليته وأحواله وهو جنين . وقد امر الفضلاء باستعماله ولكن من لسان الأب أو الامّ ان كانا واقفين عليه . وجعلوا مبدأ التّدبير في الحبل لزحل ثمّ للمشترى علي انحداره في الأفلاك مرّة شهرا شهرا ومرّة أسبوعا أسبوعا . وامّا الّذى يستعمله المنجّمون فمبني على أصلين مترادفين متى صحّا صحّ العمل . أحدهما انّ درجة الطّالع للميلاد يكون في موضع القمر وقت الزّرع . والآخر هو خلافه اعني انّ طالع مسقط الماء هو موضع القمر للميلاد . فان أردت ما يستعملونه فتعرف من الامّ اوّلا أهو لسبعة أو ثمانية أو تسعة أو عشرة من شهور الحمل . فإن كان القمر من الطّالع الّذى وضعت بالتّخمين في درجة الطّالع فاجعل درجة الطّالع درجة القمر والمولود قد استوفى ادوار ايّامه للقمر وولد .
( 4 ) - بسد ويك روز ، س . ان كانت سبعة اشهر ففي مأتين وثمانية عشر يوما وستّ ساعات ، ع .
هر دو نسخه سهو كاتب است هم بقرينهء ديگر نسخهها وهم از روى قواعد فنّى . توضيح آنكه مدّت مكث جنين را در رحم مادر از روى ادوار قمر معيّن مىكنند . ويك دور قمر بسير وسط 27 روز است و 7 ساعت و 44 دقيقه . پس هفت دور قمر يعنى هفت برابر آنچه گفتيم ميشود 191 روز و 6 ساعت و 8 دقيقه . ومدّت ده دور قمر 273 روز باشد و 5 ساعت و 20 دقيقه . وغالبا دقايق را وگاهى ساعات را نيز براي تسهيل در محاسبه بيندازند . پس اگر قمر بدرجهء طالع باشد ومولود بهفتم ماه آمده باشد مدّت مكثش 191 روز و 6 ساعت است واگر بدهم ماه آمده باشد 273 روز و 5 ساعت . وبهمين قاعده كه گفتيم حساب ماه هشتم ونهم نيز آسان است .
( 5 ) - ولا عليك ان تقول في هذا الموضع انّ المولود لثمانية اشهر لا يعيش ، ع .
در اينباره كه چرا مولود هشتماهه زنده نمىماند با اينكه بيشتر وكمتر يعنى نه ماهه وهفت ماهه بلكه شش ماهه را نيز زيستن است علماى طبيعي عللى گفتهاند كه غالبا استحساني است . امّا منجّمان چنانكه أستاذ فرمود معتقدند كه هر ماه از مدّت حمل منسوبست بكوكبى از هفت سيّاره وأحوال جنين را در هر ماه از آن كوكب استخراج مىكنند چنانكه ماه اوّل منسوبست بزحل وماه دوم بمشترى وسوم بمرّيخ وچهارم بشمس وپنجم بزهره وششم بعطارد وهفتم بقمر . وپس از هفت ماه دور تجديد ميشود وماه هشتم دوباره نوبت بزحل ميرسد وماه نهم بمشترى . پس بعض منجّمان از همين رهگذر معتقد شدهاند كه چون ماه هشتم متعلق بزحل منحوس است ، هر كه در آن ماه بزايد نزيد .