وهيج نگفتست عشرات ومائين را با « 1 » درجها بر آن قياس كه بألوف وبآحاد كفته بوذ « 2 » .
هامش
( 1 ) - مئين را با ، حص . تفاوت در رسم الخطّ است . ما بين را تا ، س . تصحيف ناسخ است . ولم يذكر العشرات والمائين مع الدّرجات شيئا على قياس ما تقدّم ، ع .
( 2 ) - ادوار ألوف يكى از أصول نجومى در ملل قديمهء پارس وهند وروم وبابل وچين ميباشد . امّا از همهء أقوال مشهورتر ومقبولتر گفتار پارسيان وهزارات أبو معشر بلخى است . وريشهء سخن اين است كه علماى نجوم اتّفاق كردهاند بر اينكه در آغاز آفرينش عالم ، قران هر هفت سيّاره با درجهء أوجها وجوزهرها در دقيقهء اوّل از برج حمل بوده است ودر انجام آفرينش همين قران در دقيقهء آخر حوت واقع ميشود . وميان اين دو قران مدّت بقاء عالم است كه آنرا ايّام العالم ميگويند . ودر اينكه اين مدّت چه اندازه خواهد بود عقايد وآراء مختلف واز همه مشهورتر ومقبولتر در درجهء اوّل عقيدهء پارسيان ودر درجهء دوم عقيدهء هنديان است .
امّا ادوار ألوف چهار نوع است . أعظم وأكبر وأوسط وأصغر ، بنسبت مراتب چهارگانهء عدد يعنى آحاد وعشرات ومآت وألوف ( وبفارسى : يگان ودهگان وصدگان وهزارگان ) . امّا دور أعظم آنست كه هر هزار سال شمسي يكدرجه تسيير رود ويك برج انتها . وآن درجه را قسمت عظمى خوانند وآن برج را منتهى ألوف يا انتهاى هزارگان . وألوف را بنام برج نسبت دهند وگويند ألوف حملى وألوف ثوري وألوف جوزائى وهمچنين تا تمامت بروج .
واين دور در مدّت 360 هزار سال شمسي تقريبا تمام ميشود . پس بنگرند اگر آن برج برج هزار نخستين وآن درجه درجهء هزار نخستين باشد صاحب برج را مدّ بر ألوف خوانند وصاحب حدّ درجه را قاسم ألوف . ودر صورتي كه آن برج ودرجه ، برج ودرجهء ديگر هزارها باشد صاحب برج را شريك مدبّر ألوف وصاحب حدّ را شريك قاسم ألوف نامند .
امّا دور أكبر آنست كه هر صد سال شمسي را يكدرجه تسيير كنند ويك برج انتها . وآن درجه را قسمت كبرى خوانند وآن برج را منتهى مات يا انتهاى صدگان . ومآت را نيز مانند ألوف بنام برج نسبت كنند وگويند مات حملى ومات ثوري وهمچنين تا آخر بروج . واين دور در 36 هزار سال شمسي تمام شود . پس اگر آن برج وآن درجه ، برج ودرجهء اوّلين مائه باشد صاحب برج را مدبر ماتى وصاحب حدّ را قاسم مانى خوانند . واگر ديگر مآت باشد صاحب برج را شريك مدبّر مانى وصاحب حدّ را شريك قاسم ماتى نامند .
امّا دور أوسط هر ده سال شمسي يكدرجه تسيير رود ويك برج انتها . وآن درجه را قسمت وسطى خوانند . واين دور در 3600 سال شمسي سپرى ميشود . واصطلاحات منتهى عشرات يا انتهاى دهگان وهمچنين عشرات حملى وعشرات ثوري ومدبّر عشرات وقاسم عشرات وشريك مدبّر عشرات وشريك قاسم عشرات ، بر قياس دور أعظم وأكبر است .
امّا دور أصغر هر يكسال شمسي يكدرجه تسيير ويك برج انتها رود . وآن درجه را قسمت صغرى وآن برج را منتهى آحاد يا انتهاى يگان خوانند . واين دور در 360 سال شمسي تمام شود . واصطلاحات آحاد حملى وآحاد ثوري الخ ، وهمچنين مدّبّر آحاد وقاسم آحاد وشريك مدبّر آحاد وشريك قاسم آحاد ، بر قياس دورهاى بزرگ وميانه است .