درجههاء « 1 » مردار كدامند
اين پنج درجه است پيش از درجهء طالع سوى خلاف توالى « 2 » وبطلميوس آنرا بجملهء دوازدهم خانه نشمرد « 3 » وآنرا از طالع زايل ندارد وگر كوكبى اندر آن بود أو را اندر طالع دارد « 4 » .
هامش
امّا وسط اتصال آنست كه بعد اتّصال همچند نصف جرم كوكبى بود كه جرم أو كمتر باشد از جرم كوكب ديگر . چنانكه فرض كنيم زحل را در دقيقهء آخر از 12 درجهء أسد . وآفتاب را در دقيقهء اوّل از درجهء چهارم حمل . در اين مثال بعد اتّصال تا حدّ تثليث 9 درجه است برابر با نصف جرم زحل كه از جرم آفتاب كمتر است . امّا نهايت اتصال كه آنرا حاق اتصال نيز گويند آنست كه هيچ بعد نماند چنانكه آفتاب در آخر درجهء 12 حمل باشد وزحل آخر درجهء 12 أسد . در اين صورت حاقّ اتّصال بتثليث است .
درجههاى نصف جرم سيّارگان آفتاب / 15
ماه / 12
كيوان / 9
اورمزد / 9
بهرام / 8
ناهيد / 7
تير / 7
مقصود از جرم ونصف جرم كه در اينگونه مباحث گفته مىشود اصطلاح منجّمان وأصحاب احكام است كه گويند هر يك از سيّارگان را پيش وپس مقدارى است از درجهها كه نور جرم كوكب بر آن درجات افتد وآنرا نصف جرم خوانند بدان سبب كه يك نيمه پيش از جرم افتد ويك نيمه سپس جرم . ونصف جرم آفتاب را 15 درجه گويند وماه را 12 درجه . وديگر سيّارگان را نيز مقدارى معيّن كردهاند كه نگارنده در جدول ثبت كرد . وبا آنكه نصف جرم آفتاب در طلوع وغروب مصادف با صبح وشفق است كه بحسب اختلاف بلاد در مطالع بروج تفاوت ميكند باز 15 درجه را أصل ومأخذ اصطلاحى قرار دادهاند .
( 1 ) - س ، درجات . خ وهمين نسخه ( مرداد ) بجاى مردار ، تحريف است .
( 2 ) - توالى البروج ، خ .
( 3 ) - شمرد ، خ . تحريفش واضح است . زيرا جان سخن اينجاست كه بطلميوس وپيروان أو 5 درجهء مردار را در احكام جزو خانهء طالع ميشمارند نه از خانهء 12 كه از بيوت زائلة الأوتاد است . واگر كوكبى در اين پنج درجه واقع شود آنرا بحساب طالع ميآورند . مثلا اگر طالع 20 درجهء حمل باشد حكم از 15 درجهء حمل مىكنند واگر ستارهاى در 17 درجهء حمل باشد گويند در حكم طالع است .
بعض منجّمان اين حكم را تعميم داده پنج درجهء مردار را در همه خانهها گفتهاند وصواب همانست كه أستاذ فرموده است .
( 4 ) - أو را بطالع اندر آرد ، س . در معنى با متن يكى است .