آنكس را كه تاريخها يك از ديگر بيرون خواهد « 1 » آوردن ، اگر آنرا بدل « 2 » صورت بندد « 3 » تا سألها وماهها بحقيقت بداند « 4 » .
هامش
بهادرى وشرح بيرجندى بر زيج الغ بيك وأمثال آنها مراجعه نمود وثانيا همهء أرقام را بدقّت هرچه تمامتر از نو حساب وهرجا غلطى بود اصلاح كرد . وبراي اينكه خوانندگان هم خود راهى براي امتحان صحّت أرقام داشته باشند گوشزد ميكند كه ايّام بين التّاريخين بيك نسبت در همه تواريخ محفوظ است وهر رقمى را نسبت بهر تاريخي هم بجمع وهم بتفريق توان بدست آورد . مثلا تفاوت بين التّاريخين يزدگردى با هجرى 3623 روز است . واز مبدأ هجرت تا مبدأ تاريخ دقلطيانوس 123286 روز بين التاريخين رومى اسكندرى وملكشاهى 507497 مرفوعش ب ك نح يز / تاريخ عربى وجلالي 166797 مرفوعش مويط نز
يزدگردى وجلالي 163173 مرفوعش مه يط لج / هجرى وعيسوى مطابق زيج محمّد شاهى 227013 مرفوعش ا ج ج لب
پس مجموع آنها تفاوت بين التّاريخين از هجرت تا دقلطيانوس خواهد بود .
( 126909 3623 + 123286 ) . وهمچنين بين التّاريخين از يزدگرد تا انطينس باندازهء مجموع يزدگرد تا هجرت وهجرت تا انطينس ، يا مجموع يزدگرد تا دقلطيانوس ودقلطيانوس تا انطينس است . ونيز چون بين التاريخين هجرت تا دقلطيانوس را از بين التّاريخين يزدگرد تا دقلطيانوس كم كنيم باقيمانده تفاضل ميان مبدأ تاريخ يزدگردى ومبدأ تاريخ هجريست .
( 3623 123286 - 126909 ) .
نگارنده اين جدول را كه امروز مورد حاجت وبمنزلهء متمّمى براي جدول أستاذ است هم به عدد وهم مرفوع كه اصطلاح ومعمول علماى فنّ استخراج است اينجا بياورد تا مزيد فائدتى باشد - ودر جلد دوم تاريخ ادبيّات إيران كه در سال 1309 شمسي هجرى بطبع رسيد شرحي مبسوط راجع باقسام تواريخ واستخراج آنها از يكديگر نگاشته است .
مبدأ تاريخ جلالي كه آنرا باسامى ملكي وملكشاهى وفارسي جديد ميخوانند وبأمر سلطان جلال الدّين ملكشاه سلجوقى ووزير نامدارش خواجة نظام الملك طوسي ( وفات هر دو در سال 485 هجرى قمري بود ) گروهى از علماى آنزمان همچون حكيم عمر خيّام نيشابورى وامام أبو المظفر اسفزارى وخواجة عبد الرّحمن خازنى وميمون بن نجيب واسطى ومحمّد بن أحمد معمورى بيهقى ، درست كردند بنه بر مشهور روز جمعهء دهم رمضان 471 هجرى قمري است . ما نيز پيروى از مشهور كردهايم . وبعضي مبدأ را يكشنبهء 5 شعبان 468 هجرى قمري قرار دادهاند وتفاوت 1097 روز است . تاريخ جلالي باتّفاق همه منجّمان وعلماى شرق وغرب بهترين تواريخ معمولهء دنياست ، بدلائلى كه نگارنده در كتاب مذكور اشاره كرده است .
( 1 ) - خواهند ، خ .
( 2 ) - در دل ، حص .
( 3 ) - حص ، اين جمله را علاوة دارد ( بغايت نيك است آنكس را ) .
( 4 ) - خ ، از ( تا سألها ) الخ ندارد . حص ، اين عبارت را در اخر علاوة كرده است ( واللّه اعلم واحكم بالصّواب ) .