وآنگه از پس زمين تركان بكشد سوى مشرق . وز تركستان تا بلب اين درياى محيط كه شمالشان است زمينهاست [ وكوههاست مجهول وويران وكس آنجا نرود . وامّا درياى مغرب ] « 1 » چون از طنجه سوى جنوب كشد برابر زمين سياهان مغرب وآنگه بچپ بگردد از سوى آن كوهها كه جبال قمر خوانند . وز آنجا رود نيل مصر خيزد وهمى باشد از دريا تا سفالة الزّنج « 2 » ولكن كشتى اندرو نيارند ، واگر اندر آرند نرهد بسلامت . وامّا درياى محيط آنجا كه از شمال سوى مشرق آيد زانسوى زمين چين وماچين هم بيراه است وبا خطر . وكس بدو اندر نيايد . وز اوى بحدّ جنوب خليجى بيرون آيد كه آغاز آن درياست كه أو را بدان زمين خوانند كه برابر أو باشد . وباوّل درياى چين بود ، وانگه درياى هند . وز وى خليجهاء بزرگ بيرون آيد سوى آبادانى ، چنانك هر يكى دريائى بود جداگانه ، همچون درياى فارس وبصره كه بر كرانهء مشرق أو تيز ومكران است . وبرابر أو بر كرانهء مغرب بارگاه عمان بود . وچون از عمّان سوى جنوب بگذرد به شحر باز رسد « 3 » كه كندرو از آنجا خيزد .
وز آنجا به عدن رسد . وآنجا دو خليج بزرگ بيرون آيد . يكى آنست كه به قلزم معروفست . وأو بر زمين عرب بگردد « 4 » تا چون جزيرها باشد ميان أو وميان خليج پارس وز قبل آنك حبشيان برابر يمناند اين دريا را آنجا هم درياى يمن خوانند وهم درياى حبشه وبزمين حجاز درياى قلزم . واين شهريست بر لب أو نهاده آنجا كه سپرى شود بشام چنانك بر وى توان گشتن أزين جانب شام بدان جانب مصر وبجه « 5 » . وخليج ديگر
هامش
( 1 ) - عبارت ميان دو نشان بقرينهء ع ، خ ونقل ياقوت از ابوريحان افزوده شد .
( 2 ) - السّفالة بضمّ السّين نقيض العلاوة بضمّ العين وسفالة الزّنج علم لموضع .
( 3 ) - شحر بكسر شين سه نقطه وحاء بىنقطه ( حدود العالم ومعجم البلدان ) . وبتحريف نسّاخ : خد ، بشجرياز . خ ، بشجرباز .
( 4 ) - خد ، بگذرد .
( 5 ) - بجه بباء وجيم يك نقطه ( حدود العالم ومعجم البلدان ) . خد ، لچه . خ ، نجه . بتحريف كاتب .