طبيب معروف بغدادي كه با أبو على سينا ميانهء خوب نداشت از ديدن اعتراضات وخردهگيريهاى زنندهء تحقيرآميز ابوريحان خوشوقت گرديد وگفت وى از من نيابت كرده است « 1 » .
ممكن است نسخى كه از معارضات دو أستاذ ترتيب دادهاند در خصوصياتى كه اشاره شد با يكديگر مختلف باشد واللّه العالم .
براعت استادى واستقلال فكرى وروش رياضى وتجربى ابوريحان در فلسفه وعلوم طبيعي وفلكى
ناگفته نگذريم كه از روى همان مباحثات عميق كه ابوريحان با ابن سينا داشته ؛ ونيز از همان قبيل تحقيقات وتراوشهاى فلسفي كه بتفاريق در آثار الباقية وكتاب الهند وديگر مؤلفات وى پراكنده است ، بلندى منزلت وبراعت استادى وتبحر ابوريحان در فلسفهدانى بخوبى استنباط مىشود ؛ بعلاوهء اين امتياز كه در علوم عقلي داراى استقلال فكر واصالت رأى ونظر بود ؛ ودر هيچ مبحثى از مباحث فلسفه أعم از رياضى وطبيعي والهى توقف وعكوف بر مواريث گذشتگان وقناعت بر محصول دسترنج ديگران نداشت ؛ بلكه خود صاحب ملكهء اجتهاد وتصرف بود ؛ ودر هر امرى غايت جهد بكار مىبست وشخصا بتحقيق مىپرداخت ؛ ونتيجهء جد وسعى خود را هرچه بود ؛ موافق يا مخالف آراء وأفكار ديگران ؛ همان را با كمال شجاعت واطمينان قلب مناط اعتبار قرار مىداد .
هامش
( 1 ) - در تاريخ الحكماء شهر زورى ضمن شرح حال أبو الفرج ابن طيب راجع به اعتراضات تند ابوريحان بر أبو على شرحي مفصل نوشته واز آن جمله گفته است « فلما تأمل أبو الفرج البغدادي الأسئلة والأجوبة قال من نجل الناس نجلوه ؛ ناب عنى أبو الريحان » ؛ يعنى چون أبو الفرج بغدادي سؤال وجوابهاى ابوريحان وأبو على را فرو نگريست گفت هركه بر مردم عيب گيرد مردمان بر وى عيب گيرند ؛ ابوريحان از من نيابت كرده وزبان حال مرا باز نموده است .