16 - آيا خلأ ممكن است يا ممتنع ؛ واگر خلأ ممتنع ومحال باشد چرا زجاجهء ممصوصه را چون سرازير بر روى آب بگذاريم آب را متصاعد بخود جذب مىكند .
توضيحا ابوريحان از كساني نبود كه گفتههاى فلاسفهء قديم را بدون دليل قاطع وتحقيق كامل گردن بنهد ؛ وآراء ايشان را حجت قطعي ووحى منزل شمرده بتقليد وبىچون وچرا آن را بپذيرد وبدين سبب در امكان وامتناع خلأ مردّد بود ، جاذبهء خلأ را كه در علوم امروزى مورد بحث است هم مىدانست ؛ از خود أو بشنويد كه در آثار الباقية مىگويد :
« والخلأ امّا غير موجود كما عليه بعض الفلاسفة واما موجود ممسك للأجسام كما عليه بعضهم » « 1 »
17 - چرا أشياء در برابر حرارت يا برودت شديد مىشكند .
18 - چرا جسم يخ با اينكه سنگينتر از آب است بر روى آب مىايستد وفرو نمىرود .
پاسخ أبو على سينا به پرسشهاى ابوريحان
أبو على سينا پارهيى از اشكالات ابوريحان را پذيرفته وباقي را با رعايت أدب وحرمت جواب داده ؛ وهر كجا بمسألهء رياضى برخورده تصديق كرده است كه صلاحيت ابوريحان در اين فنون بيش از خود اوست واز شرح وتوضيح بىنياز است .
وليكن چون جوابهاى أبو على باز مبتنى بر همان مسائل متداول فلسفهء أرسطو بود وفكر مستقل تازهيى نداشت براي ابوريحان قانع كننده واقع نشد ومجددا اعتراضاتى بر أبو على نوشت واز وى جواب خواست .
اين بار أبو على خود از نوشتن جواب اعتراضات ابوريحان تن زد امّا يكى از
هامش
( 1 ) - آثار الباقية ص 263 طبع زاخائو .