اقتراحات متفرقهء اوست بدون اين كه نظرش بر نقض آراء وأقوال أرسطو و « كتاب - السّماء والعالم » أو مقصور باشد .
11 - هرگاه شيشهء صافي مدوّر را از آب پركنيم در مقابل حرارت آفتاب خاصيت احراق پيدا مىكند ؛ واگر از آب خالى باشد آن خاصيت را ندارد ؛ سبب چيست كه حرارت در آب سريان پيدا مىكند ؛ ودر هوا اين حالت وجود ندارد .
12 - چگونگى حركت عناصر چهارگانه از محيط بمركز يا از مركز بمحيط .
13 - كيفيّت ابصار ؛ واين كه سبب چيست كه نور باصره در آب نفوذ مىكند وأشياء كه در زير آب است ديده مىشود .
توضيحا كيفيت ابصار كه بسبب انطباع است يا خروج شعاع از باصره در كتب فلسفهء قديم آنجا كه گفت وگو از قواى حيواني وحواسّ ظاهره مىرود مورد بحث قرار گرفته ؛ ودر آثار قديم يوناني مانند كتب أرسطو وجالينوس ؛ وهمچنين در آثار اسلام مانند كتاب الشّكوك محمّد بن زكرياى رازي در آن باره بتفصيل سخن رفته است .
ابن هيثم رياضىدان معروف معاصر ابوريحان عقيدهيى تازه داشت بدين قرار كه مىگفت خروج شعاع از جسم مبصر است [ بفتح صاد ] به مبصر [ بكسر صاد ] ؛ نه برعكس چنانكه گروهى از حكماى طبيعي معتقد بودند ؛ وهمين عقيدهء ابن هيثم مورد توجه علماى امروزى است .
14 - سبب چيست كه تنها ربع شمالي زمين معمور ومسكون شده وسه ربع ديگر فاقد اين حالت است .
توضيحا شايد ابوريحان در اين پرسش نظر دارد بعقيدهء مخصوص خودش كه خشكى كرهء ارض را منحصر بربع شمالي نمىداند ؛ بلكه در ربع مقاطر آن يعنى در ربع جنوبي زمين نيز خشكى قابل عمران وسكنى حدس مىزند ؛ وما آن را جزو أفكار تازهء نوآوردهء وى بعد از اين ذكر خواهيم كرد .
15 - چگونگى جهات سطوح وتماس آنها با يكديگر .
التفهيم لاوايل صناعة التنجيم — صفحة سرگذشت 97
مساهمون: أبو ريحان البيروني
صسرگذشت ٩٧