مىدانند .
ابن ابى نجيح از قول مجاهد مىگويد : يعنى راسخان در علم ، تفسير آن را مىدانند و مىگويند : ما به آن ايمان آوردهايم .
شبل ، از ابن ابى نجيح از مجاهد همين عبارت را نقل كرده است .
ابن ابى نجيح از ربيع نيز همين عبارت را نقل كرده است .
ابن اسحاق از محمد بن جعفر بن زبير نقل كرده است : تفسيرى كه خدا از متشابهات اراده كرده كسى آن را نمىداند جز خدا و راسخان در علم و آنها مىگويند : ما به آن ايمان داريم .
بنابراين نظريه ، راسخان در علم در تأويل متشابهات رجوع به محكمات مىكنند كه براى هيچكس جز يك تفسير ندارد و اينچنين با گفتار اينها قرآن نظم مىيابد و بعضى از آن بعضى ديگر را تصديق و تفسير مىكند و استدلال به آن كامل مىشود و عذر بهانهجويان آشكار مىگردد و باطل از بين مىرود و كفر ، دفع مىشود .
بنابر نظريهء اوّل در اين آيه كه راسخان در علم ، تفسير متشابهات را نمىدانند و به آن ايمان آورده و تصديق كردهاند كه همه از نزد خداست ، در رفع « راسخون » سه احتمال بيان شده است :
الف - بصريان آن را مبتدا و « يقولون آمنّا » را خبرش دانستهاند .
ب - بعضى از كوفيان ، عامل رفعش را ضمير در « يقولون » مىدانند .
ج - بعضى ديگر از كوفيان جملهء خبريه را كه « يقولون » است رافع آن مىدانند .
گويندگان نظريهء دوم كه خيال كردهاند راسخان در علم ، نسبت به تأويل متشابهات عالمند ، رفع « راسخون » را به دليل عطف بر اسم اللّه دانستهاند .
امّا حق در نزد ما اين است كه رفع آن به جملهء خبريه ، يعنى يقولون مىباشد ، زيرا در گذشته بيان كرديم كه راسخان در علم تأويل آيات متشابه را كه خداوند در اين آيه ذكر كرده نمىدانند و اين معنا كه ذكر كردم برطبق قرائتى است كه از ابىّ بن كعب نقلشده چنانكه از ابن عباس نقل كرديم كه او چنين قرائت مىكرده است . امّا قرائت عبد اللّه بن
مناهج في التفسير ( شيوه هاى تفسير قرآن كريم ) ( فارسى ) — صفحة 481
مساهمون: مصطفى الصاوي الجويني
ص٤٨١