گمان كردهاند : بعضى از واژههاى آن ، عربى نيست ، باطل است ، مىگوييم : اكنون كه تمام قرآن عربى است به كدام يك از گويشهاى عربى است ؟ آيا به برخى از گويشها نازلشده يا به تمام آنها ؟ زيرا زبان عربى اگرچه شامل تمام گويشها مىشود ، امّا اين گويشها از نظر شيوهء بيان و گويش و سخن باهم متفاوتند ؟ در جواب اين پرسش بايد گفت : چون خداوند به بندگانش خبر داده كه قرآن عربى است و به زبان عربى مبين نازل شده است و از ديگر سوى اين احتمال كه به بعضى از گويشها باشد و يا تمام آنها ، وجود دارد . راهى نداريم جز چنگ زدن به بيان پيامبر اكرم صلى اللّه عليه و إله كه قرآن بر او نازلشده و از جملهء آنها حديث خلّاد بن اسلم است كه از انس بن عياض و او از ابو حازم و او از ابو سلمه نقل كرده كه گفته است : اين حديث را از كسى جز ابو هريره نشنيدم كه رسول خدا فرمود : « قرآن به هفته لغت : ( زبان يا گويش ) نازل شده است ، و سه مرتبه فرمود : پس جدال در قرآن كفر است . بنابراين ، هرچه از آن را مىدانيد به آن عمل كنيد و هرچه را نمىدانيد ، آن را به عالم قرآن وابگذاريد . » « 1 »
آنگاه طبرى پس از آنكه روايات زيادى دربارهء مسألهء حرفهاى هفتگانه كه قرآن به آنها نازلشده آورده ، مىگويد : برطبق اين روايات به روشنى ثابت مىشود كه قرآن به بعضى از گويشهاى عربى نازلشده نه به همهء آنها ، زيرا معلوم است كه زبانها و گويشهاى عربى از هفت زبان بيشتر است و به حدّى است كه نمىتوان آنها را برشمرد « 2 » و چون طبرى به اين نتيجه رسيده است كه قرآن به گويش بعضى از ملل عربى نازل شده است - كه اين خود بهطور معمول سؤالبرانگيز است - اين سؤال را مطرح كرده است كه اگر كسى بگويد : هفت زبان عربى كه قرآن به آنها نازل شده كدام است و آيا به آنها علم دارى ؟ مىگوييم : نيازى به شناختن گويشهاى مختلفى كه قرآن به آنها نازل شده نيست ، زيرا به فرض اينكه آنها را بشناسيم ، امروز قرآن را - به عللى كه در قبل ذكر كرديم - به آن
هامش
( 1 ) - انزل القرآن على سبعة احرف ، فالمراء فى القرآن كفر - ثلاث مرّات - فما عرفتم منه فاعملوا به و ما جهلتم به فردّوه الى عالمه . تفسير طبرى ، ج 1 ، ص 9 .
( 2 ) - تفسير طبرى ، ج 1 ، ص 10 .