ج - كتاب الموجز فى الاصول ، در اين كتاب نخست به رسالهاى در اخلاق پرداخته ، ولى آن را به اتمام نرسانده است .
6 - در زمينه درس اخلاق ، كتابى به نام ادب النفوس الجيده و الاخلاق النفيسه را نوشت و زمانى هم آن را ادب النّفس الشريفه و الاخلاق الحميده ناميد . از اين كتاب حدود پانصد برگ در چهار جزء نوشت . وى تأليف اين كتاب را در سال 310 آغاز كرد و پيش از تكميل آن از دنيا رفت .
7 - در زمينه تاريخ و تحول تاريخى و فنون جنگى ، كتابهايى كه از طبرى به ما رسيده به قرار زير است :
الف - تاريخ الامم و الملوك « 1 » ، اين كتاب پديدهاى است كه از نظر ارزش علمى هيچ تاليف تاريخى به پايه آن نرسيده است ، زيرا مؤلف در اين كتاب به عنوان گزارشگر يا نسبشناس يا ناقل افسانهها و داستانها به نوشتن تاريخ نپرداخته ، بلكه او دانشمندى است كه در نوشتههاى تاريخىاش افزون بر نقل قولها و گفتگوهاى مستقيم بر منابع مهمى كه در تاريخ و جغرافيا نوشتهشده و يا در تاريخ ملتها و سرزمينهايشان ترجمهشده و نيز بر منابعى از قبيل سفرنامهها تكيه كرده است چنانكه تاريخنگارى در عصر طبرى از زمان جداشدنش از حديث ، مرحلهاى طولانى را پشتسر گذاشته بود هرچند نقل روايات تاريخى مانند حديث بود ، يعنى تاريخ شكل خارجى حديث را داشت .
اين كتاب كه به دو بخش مهم تقسيم مىشود ، بخش اوّل به قبل از اسلام اختصاص دارد و بخش دوم درباره بعد از اسلام است .
بخش اوّل درباره آغاز آفرينش و داستانهاى پيامبران است و تاريخ مردم ايران و روم و عرب و يهود را بازگو مىكند . امّا در بخش دوم زندگانى رسول خدا و گزارشها و جنگهاى آن حضرت و سپس تاريخ خلفاى راشدين و فتوحات آنان مورد بحث قرار گرفته است و سپس به تاريخ مسلمانان در دوره بنى اميه و بنى عباس اشاره كرده و در
هامش
( 1 ) - اين كتاب در اروپا و سپس در مطبعه حسينيه در قاهره به چاپ رسيده و اكنون در دار المعارف مصر با تحقيق استاد محمّد ابو الفضل ابراهيم زير چاپ است .