روشنى ، در صورت عدم پذيرش اين درخواست ، مبنى بر اعزام سربازان روسى جهت « حفاظت از جاده تهران - خزر » وجود داشت « 1 » . خبرنگار مقيم روزنامهء تايمز اضافه مىكند كه « ظهور « 2 » آنها ناپديد شدن سريع انقلابيون را بشارت خواهد داد ، و بدينترتيب ممكن بهنظر خواهد رسيد كه ما علاوه بر دخالت فعالانه به سود مليّون در تبريز ، اكنون مملكت در آستانهء آن اقدامى قرار گيريم كه در حكم دخالت به نفع شاه خواهد بود . »
در 9 مه ، كلنل لياخوف با خبرنگار مقيم روزنامهء تايمز مصاحبه نمود و اظهار داشت كه 750 تن قزاق - شامل آنهايى كه قبلا به كرج اعزام شدند - ، 5 هزار تن سرباز موظف و ايلياتى و 6 قبضه تيربار مدرن براى دفاع از تهران در دسترس خواهند بود و اظهار عقيده كرد « كه بريگاد قزاق به تنهايى جهت برخورد با هرگونه حملهء انقلابيون يا بختياريها ، چه بهطور انفرادى چه مشتركا ، كافى خواهد بود ، مشروط بر آنكه زمان كافى جهت آمادگى لازم داده شود . » خبرنگار روزنامهء تايمز همچنين دريافت - آنچه كه در روزنامهء تايمز در اعتراف به آن خود را كند نشان داده بود - « در حالى كه افسران روسى ديگر در فهرست فعال ارتش روسيه قرار ندارند ، در عمل بهطور كامل تحت تسلط حكومت روسيه هستند و اين به يمن اين واقعيت است كه مستمرى و چشمانداز برقرارى مجدد آنها در آينده به اقدام آنها در انطباق خواستههاى سن پترزبورگ بستگى دارد . » همچنين به استناد همين گزارش ، نارضايتى در ميان خانهاى بختيارى حاكم بود و اگرچه گزارشات مربوط به پيشروى آنها مستمر بود ، امّا هيچگونه تداركات روشنى انجام نگرفته بود . خبرنگار رويتر افزود كه انجمن تبريز تلاش دارد رهبران دو ارتش مليّون را به پذيرش امتيازات داده شده توسط شاه ، - كه سرانجام به اعطاى يك عضو عمومى و اعادهء مشروطيت سابق رضايت داده بود - وادار نمايد و آنها را از پيشرويشان منصرف سازد .
بىترديد اكنون وضعيت رهبران ملّى وضعيتى شديدا دشوار بود . زيرا از يكسو تجربههاى تلخى از پيمانشكنيهاى شاه و نيز از موفقيت وى در طفره رفتن از تعهدات تا اينزمان داشتند و روشن بود كه اگر آنها در نظر دارند كه به قوهء قهريه متوسل شوند ، هيچوقتى براى تلف كردن ندارند و هيچفرصتى بهتر ، يا احتمالا هيچ فرصت ديگرى ، بهتر از فرصت فعلى پيدا نخواهند كرد . و درعينحال ، و از سوى ديگر ، اگر بخواهند به پيشروى خود ادامه دهند ، بايد ناخشنودى انگلستان و روسيه و دخالت مسلحانهء احتمالى روسيه را به حساب آورند . اينكه آنها در اين انتخاب خطير ترديد نمودند ، احتمالا
هامش
( 1 ) . اين نيست دولت روسيه مورد اعتراف سر ادوارد گرى ، در پاسخ به سئوالى از سوى آقاى پاسونى در 11 مه ، قرار گرفت .
( 2 ) . تايمز ، 7 مه .