جهت تشكيل مجلس انجام مىگيرد ، به مخاطره انداخته است . بسيار تأسفآور بهنظر مىرسد كه وظيفهء سنگين محوله به سفارتخانههاى بريتانيا در روسيه ، طى آن يك ماه آخر تلاش و نگرانى ، بايد توسط برخورد ندانمكارانه فرماندهى نظامى تبريز با وضعيت به خطر افتد « 1 » . » وى همچنين گزارش داد « كميتهء اضطرارى ملّى ، كه براى مدتى به نحوى رضايتبخش با كابينه همكارى كرده است ، امروز ظاهرا به اين دليل كه وزراء با خواستههاى منطقى آن موافقت نمىكنند ، منحل شد . » و اينكه « سپهدار ، با تمامى انقلابيون ، قزوين را تخليه كرده و به سوى رشت عقبنشينى نموده است . » و « قصد خود مبنى بر مسلح نگاهداشتن نيروهاى خود تا زمان اجلاس مجلس » را اعلام داشته است . چند روز بعد ، همان خبرنگار حمايت اعطايى كنسول تركيه به رهبران مليّون ايران را محكوم ساخته و اقدام وى را به عنوان « يك نوع دخالت غيرضرورى در وضعيتى كه بدوا هيچ ربطى به تركيه ندارد » توصيف كرد « 2 » . البته بايد براى هرشخص منصفى روشن باشد كه ، گذشته از احساس همدردى طبيعى اين كشور نسبت به يك كشور همسايهء مسلمان كه درست در حال سپرى نمودن بحرانى است كه شباهت منحصر به فردى با بحرانى دارد كه خود اين كشور به تازگى بر آن فائق آمده ، اين اوضاع به نحوى بسيار حياتى به تركيه مربوط مىگردد ، خواه ايران غيرمتجاوز يا خواه روسيه متجاوز بر مرز شرقى آن مسلط مىشد . در تمام اين اوقات ( 20 - 1 ژوئن ) دو مسئلهء وام جديد روسيه و نظامنامهء جديد انتخابات ادامه داشت . در رابطه با مسئلهء اوّل ، در 27 مه كابينهء ايران شرايط منظم به اين وام را بسيار سنگين يافت ، امّا آماده بود كه در 27 مه اين شرايط را بپذيرد كه در اينزمان آقاى سابلين به سهم خود خواستار برخى تغييرات در اين شرايط گرديد و اگرچه موافقت حكومت روسيه ، در روز 20 ژوئن ، كسب شد ، اما وقايع هيجانانگيز ديگرى خوشبختانه موجب گرديدند كه اين مسئله در آنزمان معوق گذاشته شود . در رابطه با مسئلهء دوم ، متن اعلاميهء شاه مبنى بر اعادهء مشروطيت گذشته ، در 15 مه صادر و در روزنامههاى انگليسى ، مورخ 2 ژوئن ، منتشر گرديد و پيشنويس نظامنامهء جديد انتخابات در 7 ژوئن تكميل شد . امّا سه روز بعد يك « وقفهء جدى » پيش آمد « 3 » و در 17 ژوئن بود كه شاه « از تمامى مخالفتها نسبت به اين طرح چشم پوشيده و آمادگى خود را جهت امضاى آن ، هرزمان كه ايالات شرايط آن را تصويب نمايند ،
هامش
( 1 ) . تايمز ، مورخ اوّل ژوئن .
( 2 ) . همان مرجع ، 9 ژوئن .
( 3 ) . تايمز ، 11 ژوئن .