كافى است ، امّا ترديدى نيست كه در سراسر ماجرا آنها در توافق كامل با يكديگر و با مراكز مليّون مختلف در خارج از ايران عمل نمودند و احتمال دارد كه بىاعتمادى آنها نسبت به روسيه ، در اين موقع بحرانى ، با شكاياتى كه تلگرافى از تبريز ، در حوالى روز 15 مه ، در رابطه با اقدام خودسرانهء روسها در اين شهر مىرسيد « 1 » ، و به سبب شايعات مستمر در مورد اعطاى يك وام روسى به شاه « 2 » ، و نيز تهديد تازهاى از سوى روسيه مبنى بر اشغال جادهء آستارا - اردبيل - ظاهرا جهت يك پيروزى كسب شده توسط سربازان سپهدار بر نيروهاى رشيد الملك حاكم اردبيل - ، افزايش يافته باشد « 3 » .
در 12 مه ، خبرنگار ايرانى روزنامهء تايمز كه به قزوين رفته بود تا شخصا در مورد نيروها و مقاصد مليّون قضاوت كند ، به تهران بازگشت و به همكار انگليسى خود « حضور يك عدهء عظيم از افراد پيروز و مصمم ، كه هدف خود را پيشروى به سوى تهران ، در ظرف چند روز ، اعلام مىدارند . » گزارش داد . « آنها كاملا مسلح و آماده و داراى پول بسيار هستند . فرمانده آنها ، و فرمانده دوم آنها كه يك فرد افغانى است ، اكنون در قزوين هستند و همهچيز بر احتمال يك اقدام نزديك دلالت دارد .
بختياريها ، كه در اصفهان گرد آمده و تعدادشان 3 هزار تن مىباشد ، نيز قصد خود مبنى بر پيشروى به سوى تهران را اعلام داشتهاند « 4 » . »
در 17 مه ، به گزارش خبرنگار رويتر ، سپهدار خواستههاى مليّون را تنظيم نمود ، كه مهمترين اين خواستهها بشرح ذيل مىباشند :
1 . تخليهء قلمرو ايران از سربازان خارجى .
2 . صدور دستخط همايونى كه صريحا اعلام كند شاه مشروطيت گذشته را به تمامى اعاده نموده است ، يعنى قانون اساسى اصلى ، مورخ 30 دسامبر 1906 ، مشتمل بر 51 ماده به همراه قانون متمم 7 اكتبر ، كه مشتمل بر 107 ماده بود .
3 . خلع سلاح سربازان غيرمنظم شاه .
4 . بركنارى امير بهادر جنگ ، مشير السلطنه و ديگر مرتجعين برجسته از دربار سلطنت .
خبرنگار رويتر مىافزايد : « اين خواستهها كلا غيرمنطقى تلقى نمىشوند . اگرچه ترتيب اجابت
هامش
( 1 ) . بهويژه خلعسلاح كردن داوطلبان مليّون و انهدام سنگرها ، مراجعه شود صفحات قبلى همين كتاب .
( 2 ) . رجوع شود به تايمز ، مورخ 24 مه .
( 3 ) . نگاه كنيد به « گلوب » مورخ 17 مه و تايمز مورخ 18 مه .
( 4 ) . تايمز ، مورخ 14 مه .