فرزندان من همانا خداوند اين دين را برايتان برگزيده پس جز به آيين اسلام نميريد . همچنين امام عليه السّلام تأكيد فرموده كه مخالفان ، براى اولياى خداى تعالى شريكهايى قرار دادند كه آن شريكها بر آيين مشركين بودند ، مشركانى كه خدايانى ديگر براى خود ساخته و مىپرستيدند .
و شما خوانندهء عزيز هرگاه در اين كلام دقت كنيد و آيات شريفه و تفسير و تأويلها و شرحهايى كه از امامان عليهم السّلام دربارهء آنها روايت آمده را بررسى نماييد صحّت معنايى كه براى فرمودهء امام عليه السّلام در اينجا بيان كردم را درخواهيد يافت .
و بدانكه : كلمهء « إن » در فرمودهء آن حضرت عليه السّلام : « و إن كان هؤلاء » مخفّفه از « إنّ » مشدّده است كه براى تأكيد سخن آورده شده ، مانند فرمودهء خداى تعالى :
وَ إِنْ كادُوا لَيَفْتِنُونَكَ
« 1 » ؛ و همانا نزديك بود تو را به فتنه اندازند .
إِنْ كادَ لَيُضِلُّنا عَنْ آلِهَتِنا
« 2 » ؛ [ كافران گفتند ] البته نزديك بود او [ پيغمبر صلّى اللّه عليه و إله ] ما را از پرسش خدايانمان به كلّى گمراه سازد .
وَ إِنْ كانَتْ لَكَبِيرَةً
« 3 » ؛ و اين [ تغيير قبله ] بسى گران بود .
وَ إِنْ وَجَدْنا أَكْثَرَهُمْ لَفاسِقِينَ
« 4 » ؛ و البته بيشترشان را فاسق يافتيم . و غير اينها . و بنابر آنچه مجلسى رحمه اللّه ذكر كرده « إن » وصليّه مىباشد ، و بر اين فرض نيز با آنچه ما گفتيم منافاتى ندارد .
سپس امام عليه السّلام بعد از آنكه آنها را تشويق و ترغيب كرد ، آنان را امر فرمود كه به امامشان اقتدا كنند ، آنگاه فرمود : « پس بر اين كار با ورع و تلاش يارى دهيد » . زيرا كه اين از دو جهت كمك به امامشان ، و از دو جهت كمك به خودشان است . اما اينكه كمك به امامشان است جهتش اين است كه معنى « إعانت » يارى نمودن ديگرى بر كارى است كه آن را مىخواهد ، و بدون ترديد مقصود و منظور امام عليه السّلام ترويج دين خدا و حصول طاعت خداوند از هريك از مخلوق اوست ، پس چنانچه مؤمن در إطاعت خداوند جدّيت و تلاش نمود و از معصيت و نافرمانى خداوند دورى گزيد ، امام خود را در مقصدش يارى داده و « معين » امام عليه السّلام شده است ، پس امام در إزاى آن او را إعانت خواهد فرمود . جهت دوم اينكه : تلاش و جدّيت مؤمن در إطاعت ، و ورع و پرهيزش از گناه مايهء ترغيب شدن مردم در پيروى از شيوهء او ، و دانستن حقانيّت إمامش خواهد شد ، زيرا كه اين شيوه دليل بر آن است كه امام عليه السّلام او را چنين ادب آموخته است « 5 » ، پس سبب
هامش
( 1 ) . سوره اسراء ، آيه 73 .
( 2 ) . سوره فرقان ، آيه 42 .
( 3 ) . سوره بقره ، آيه 143 .
( 4 ) . سوره اعراف ، آيه 102 .
( 5 ) . اصول كافى ، 2 / 636 ، ح 5 . به سند صحيحى از زيد شحّام آورده كه گفت : حضرت ابو عبد اللّه امام صادق عليه السّلام به من فرمود : بر ادامه در صفحه بعد