مىشود . چنانكه در نامهء امير المؤمنين عليه السّلام به عثمان بن حنيف فرماندار بصره از سوى آن حضرت چنين آمده : توجه كنيد كه هر مأمومى را امامى [ و هر رهروى را راهبرى ] است كه به او إقتدا مىكند و از نور علمش برخوردار مىگردد . . . « 1 » .
و در روضهء كافى از حضرت زين العابدين عليه السّلام آمده كه فرمود : براى هيچ قرشى و عربى حسب [ و إفتخارى ] نيست مگر به تواضع ، و هيچ كرامتى نيست جز به تقوى ، و عملى نيست مگر به نيّت ، و عبادتى نيست جز به تفقّه [ و درست فهميدن ] ، آگاه باشيد كه مبغوضترين مردم نزد خداوند كسى است كه به سنّت و مذهب امامى بوده باشد و به اعمالش إقتدا نكند « 2 » .
توضيح : در روايات وارد شده كه : « خداى تعالى بسا كه بندهاى را دوست بدارد ولى عمل او را خوش نداشته باشد ، و بسا كه بندهاى را مبغوض دارد ولى عملش را بپسندد » . و اين معنى با عقل و اعتبار نيز موافق است ، زيرا كه محبوبيت و مبغوضيت نزد خداوند به سبب امر و نهى الهى است ، برحسب آنچه خداوند از بنده مىخواهد كه در اعتقاد و عملش بوده باشد . پس ممكن است كه بندهاى از لحاظ اعتقاد نزد خداوند محبوب باشد چونكه مؤمن است ، ولى از لحاظ عمل مبغوض باشد چون مخالف امر و نهى خداوندى است ، عكس اين نيز همينطور است .
چون اين را دانستى گوييم ؛ ظاهر منظور امام عليه السّلام در فرمايش فوق آن است كه مبغوضترين مردم نزد خداوند از لحاظ عمل كسى است كه بر طريقه و مذهب امام عليه السّلام باشد ، يعنى امامت و ولايتش را معتقد باشد ، و در عين حال در اعمال و اخلاق خود با او مخالفت ورزد ، و سرّ مطلب آن است كه هرگاه مؤمن در كارها و اخلاقش بر خلاف امامش رفتار نمايد ننگ و عار امام عليه السّلام و مايهء طعنه و عيبجويى دشمنان بر او خواهد بود ، و اين گناه بزرگى است ، و چنانچه در اعمال و اخلاق خود به او إقتدا نمايد سبب عظمت يافتن ولى اللّه در نظر آنها و رغبت كردن مخالفين به شيوهء امامان ، و راهيابى مردم با اعمال ايشان به سوى امامشان مىگردد ، و بدين ترتيب مقصود از نصب امام در ميان مردم حاصل مىشود . از همين روى فرمودهاند : « كونوا لنا زينا و لا تكونوا علينا شينا » ؛ براى ما زينت باشيد و مايهء ننگ ما نشويد « 3 » . و فرمودهاند : « مردم را با غير زبانهايتان [ به مذهب خويش ] دعوت كنيد « 4 » .
هامش
( 1 ) . نهج البلاغه ، بخش نامهها .
( 2 ) . روضه الكافى ، 234 ، ح 312 .
( 3 ) . اصول كافى ، 2 / 77 ، ح 9 .
( 4 ) . به سند صحيحى از امام صادق عليه السّلام روايت آورده كه فرمود : « مردم را با غير زبانهايتان [ به مذهب خويش ] دعوت كنيد ، تا از شما ورع و تلاش و نماز و نيكى را ببينند كه همين دعوتكننده است » . اصول كافى ، ج 2 / 78 ، ح 13 ، باب ورع ، ( مؤلف ) .