مىگويم : و روايات در اين باب بسيار است كه براى پرهيز از اطالهء گفتار از آوردن آنها خوددارى كرديم . در اينجا لازم است آنچه ممكن است بعضى پندارند كه در اخبارى كه از ائمهء اطهار عليهم السّلام روايت آمده اختلافى هست را دفع كنيم ، و اين پندار به ذهن كسى مىآيد كه در آن اخبار خوب دقّت و تدبّر ندارد و در آغاز چنين گمان مىكند كه بين اين روايات تناقضى هست ، از جهت آنكه در قسمتى از آنها امر فرمودهاند به دعوت و آشكار كردن مطالب ، و در بخشى ديگر به مخفى داشتن و استتار و تقيّه دستور دادهاند . توضيح اين مطلب برحسب آنچه به بركت ائمهء اطهار عليهم السّلام از اخبار استفاده كردهايم اينكه مردم بر دو گونهاند : يا عالم و عارف به حق هستند ، و يا غير عالم . و گونهء دوم از آنها بر هشت دسته مىباشند :
دستهء اول : افراد عامى جاهلى كه چنانچه حق را بشناسند از پذيرش آن سرباز نمىزنند .
دستهء دوم : كسانى هستند كه در شبهه و سرگردانى افتادهاند ، كه در صدد تحقيق و شناختن حق مىباشند ، ولى به جهت و سببى در شبهه و حيرت گرفتار شدهاند .
دستهء سوم : اهل ضلالت و گمراهى ؛ كه به خاطر همنشينى با افراد گمراهكننده ، يا خطا كردن در راه تحصيل علم و معرفت و يا مانند اينها ، به گمراهى افتادهاند . و بر شخص عالم ، به حكم عقل و نقل واجب است اين سه دسته را ارشاد كند و آنان را هدايت و دعوت نمايد . و از پيغمبر صلّى اللّه عليه و إله روايتى آمده كه حاصلش اين است : اگر خداوند به وسيلهء تو يك نفر را هدايت كند ، از آنچه آفتاب بر آن مىتابد براى تو بهتر است .
دستهء چهارم : منكران و معاندان با حق ؛ كسانى كه اگر حق نزد آنان ياد شود آن را استهزا كرده ، و امام عليه السّلام و دعوتكننده به حق را مسخره مىنمايند .
دستهء پنجم : منكران و معاندانى كه اظهار كردن حق نزد آنان سبب ضرر و زيان بر جان يا آبرو يا مال مىباشد .
و از اين دو دسته بايد تقيّه كرد ، و به حكم عقل و نقل واجب است زبان از گفتگو با آنان بست ، چنانكه بر صاحبان بينش پوشيده نيست ، كه در كافى به سند صحيحى از عبد الاعلى آمده كه گفت : شنيدم حضرت ابو عبد اللّه امام صادق عليه السّلام مىفرمود : همانا تحمّل امر ما تنها به تصديق و قبول كردن آن نيست ، از جمله تحمل امر ما پوشانيدن و حفظ كردن آن از غير اهلش مىباشد ، پس سلام مرا به آنان ( شيعيان ) برسان و به ايشان بگو : خداى رحمت كند بندهاى را كه مودت و دوستى مردم را به سوى خود جلب نمايد ، با آنان ( مخالفين ) به آنچه مىشناسند سخن بگوييد و
مكيال المكارم في فوائد دعاء للقائم ( ع ) ( مكيال المكارم در فوائد دعا براى حضرت قائم ( ع ) ) ( فارسى ) — صفحة 338
مساهمون: ميرزا محمد تقي الأصفهاني
ص٣٣٨