معصومين عليهم السّلام تفسير شده ، و معنى فرمودهء امام صادق عليه السّلام كه : ماييم اصل خير و فروع آن طاعت خداوند است و دشمنمان اصل شرّ است و شاخههاى آن معصيت خداوند مىباشد . . . . در اين مطلب دقت كن تا مقصود برايت روشن گردد . و به آنچه بيان داشتيم معلوم گشت كه دعوت به آن حضرت عليه السّلام چهار راه دارد :
اوّل : دعوت كردن با كمك گرفتن از حكمت علمى .
دوم : دعوت كردن به وسيلهء حكمت عملى .
سوم : دعوت كردن به وسيلهء موعظهء نيكو .
چهارم : دعوت كردن به وسيلهء مناظره به نيكوترين وجه .
اكنون كه اين را دانستى مىگوييم : دعوت كردن به وسيلهء حكمت علمى ، با بيان وجوب معرفت كسى كه به سوى او دعوت مىشود و چگونگى معرفت و وسايل آن و بيان صفات و ويژگىها و فضايل و نشانههاى آن شخص حاصل مىگردد ، و نيز بيان وظايف مردم نسبت به او ، و ياد كردن آنچه مايهء تقرّب يافتن به او است ، و مانند اينها . . . .
و دعوت كردن به وسيلهء حكمت عملى ؛ با مواظبت و مراقبت دعوتكننده در آنچه وظيفهء اوست و در هر مرتبه از مراتب ياد شده ، و اهتمام ورزيدن به آنچه مردم را به رغبت در رعايت حقوق امام و تكميل معرفت او برمىانگيزد حاصل مىشود ، تا شخص عارف و آشناى به امام عليه السّلام به اين دعوتكننده تأسّى جويد ، و شخص نادان به كنجكاوى و پرسش بپردازد . و اين گونه دعوت تأثير بهسزايى در دلها مىگذارد و براى تحقق يافتن مقصود امتياز ويژهاى دارد ، لذا امام صادق عليه السّلام فرموده است : با غير زبانتان دعوتكنندهء مردم باشيد [ يعنى با اعمالتان ] .
و امّا دعوت كردن به وسيلهء موعظهء نيكو ؛ با نصيحت و ترغيب و هشدار و بيان آنچه بر شناخت حجّت و رعايت حقوق او از ثوابها مترتّب مىشود و آنچه بر نشناختن او و واگذاردن پيروى از او و سهلانگارى در اداى حقوقش از گرفتارىها و عقوبتها پيش مىآيد ، و امثال اينها . . . . بر حسب مقتضاى حال ، و آنچه مايهء امتثال و پيروى از امام عليه السّلام مىباشد ، حاصل مىگردد .
و امّا مناظره به بهترين وجه ؛ از امام صادق عليه السّلام روايت آمده كه : يعنى به وسيلهء قرآن . و از امام حسن عسكرى عليه السّلام روايتى آمده كه حاصلش اين است : اين مجادله به وسيلهء دليل و برهان است ، بىآنكه حقّى را رد كنى يا باطلى را مدعى شوى . « 1 »
هامش
( 1 ) . تفسير البرهان ، 3 / 253 ، ح 2 .