قدرىها هستند كه معتقدند آنچه خدا بخواهد نمىشود و آنچه ابليس بخواهد مىشود ؟ يا جماعت حرورىها و خوارج كه از على بن ابى طالب عليه السّلام بيزارى مىجويند و او را كافر مىدانند ؟
يا جماعت جهمى كه قائل است : ايمان تنها خداشناسى است و بس ؟ سفيان گفت : واى بر تو در معنى اين دو جمله از حديث چه مىگويند ؟ گفتم : مىگويند : منظور از امامى كه نصيحت و خيرانديشى براى او بر ما واجب است على بن ابى طالب عليه السّلام است ، و مقصود از جماعتى كه ملازمت آنها واجب است خاندان اوست . راوى مىگويد : ديدم آن نوشته را گرفت و پاره كرد سپس به من گفت : از اين مطلب به كسى خبر مده . « 1 »
يادآورى : در مكرمت چهلم و مكرمت پنجاه و نهم از بخش پنجم كتاب مطالبى كه بر اين موضوع دلالت دارند گذشت ، بدانجا مراجعه شود .
توضيح و بيان : اينكه پيغمبر صلّى اللّه عليه و إله فرمود : « ثلاث لا يغلّ عليهنّ قلب امرء مسلم » احتمال مىرود « يغل » به فتح ياء از باب غلول به معنى خيانت باشد ، و ظاهرش همين است ، چنانكه در فرمودهء خداى تعالى آمده :
وَ ما كانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَّ وَ مَنْ يَغْلُلْ يَأْتِ بِما غَلَّ يَوْمَ الْقِيامَةِ
« 2 » ؛ و هيچ پيغمبرى را نشايد كه خيانت كند و هركس خيانت كند روز قيامت خيانت خويش را به همراه آورد . و احتمال دارد كه از باب « غلّ » به معنى كينه و دشمنى باشد ، چنانكه در فرمودهء خداى تعالى آمده :
وَ نَزَعْنا ما فِي صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ
« 3 » ؛ و آنچه از حقد و كينه در سينه داشتند بركنيم . و بنابراين دو احتمال ؛ امكان دارد كه جملهء حديث خبريّه باشد ، و ممكن است إنشاء باشد . و محتمل است كه « يغل » به ضمّ ياء از باب غل باشد ، همچنانكه در فرمودهء خداى تعالى آمده :
غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ
« 4 » ؛ دستشان [ يهود ] بسته [ و در غل و زنجير ] باد . و اين ضدّ فراخى سينه و شرح صدر است ، و موافق فرمودهء خداى تعالى :
قَوْلِهِمْ قُلُوبُنا غُلْفٌ بَلْ طَبَعَ اللَّهُ عَلَيْها بِكُفْرِهِمْ
« 5 » ؛ و گفتند دلهاى ما در پرده و غلاف است بلكه خداوند بر اثر كفرشان بر آنها مهر زده است . و بنابر تمام احتمالات : ممكن است « على » در كلمهء « عليهنّ » براى استعلاى معنوى باشد ، و شايد كه به معنى « فى - در » باشد ، مانند فرمودهء خداى تعالى :
وَ دَخَلَ الْمَدِينَةَ عَلى حِينِ غَفْلَةٍ مِنْ أَهْلِها
« 6 » ؛ و [ موسى ] داخل شهر شد در هنگام غفلت اهل آن . و ممكن
هامش
( 1 ) . اصول كافى ، 1 / 403 .
( 2 ) . سوره آل عمران ، آيه 161 .
( 3 ) . سوره اعراف ، آيه 43 .
( 4 ) . سورهء مائده ، آيه 64 .
( 5 ) . سوره نساء ، آيه 155 .
( 6 ) . سوره قصص ، آيه 15 .