ديگر را از سوى كسى انجام مىدهد كه با وى رابطه و خصوصيتى داشته باشد ، و اين را آشكارا مىبينيم كه در مردم چنين حالتى وجود دارد ، لذا در سؤال اين دو را ياد كرد ، پس معلوم شد كه اين دو مورد را براى نمونه ياد نموده است ، و منظورش سؤال از جايز بودن نيابت در عبادتها و خيرات از طرف زندگان و مردگان مؤمنين و مؤمنات مىباشد ، پس امام عليه السّلام سؤال او را بهطور بليغتر و تمامترى پاسخ داد كه جايز بودن آن را با كلمهء : « آرى » بيان فرمود ، سپس خواست خوبى و استحباب آن را بيان كند ، كه پس از تذكر جايز بودن آن امر فرمود به اينكه : « از سوى او صدقه بده و نماز بگزار » آنگاه خواست كه او را بر اين كار تشويق و ترغيب نمايد ، كه فضيلت و ثواب آن را يادآور شد و فرمود : « و پاداش ديگرى برايت خواهد بود » ، و چون خواست جهت استحقاق اجر و ثواب را بيان سازد به آن توجه داد و فرمود : « به سبب صله و پيوندت نسبت به او » . پس در اين سخن حكم به جايز بودن اين عمل را به معنى اعم ( از مباح و مستحب ) و استحباب آن و ترغيب كردن به آن با بيان اجر و ثوابش ، و اينكه آن پاداش به خاطر پيوند با خويشان و دوستان است را در فرمايش خود جمع كرد . پس اى خوانندهء داناى هوشمند ! دقت كن كه اگر شخصى به سبب صلهء يكى از برادران مؤمن خود و صدقه دادن از سوى او إستحقاق ثواب يابد ، پس چرا كسى كه از سوى صاحب الأمر عليه السّلام صدقه بدهد مستحق ثواب و پاداش بزرگترى نباشد ؟ آرى ، استحقاق آن را دارد ، و به برترين ثواب صدقهدهندگان نايل مىشود ، چون اين عبادت را به نيابت از بهترين افراد عالم انجام داده است . و بدون ترديد هر قدر كه ارتباط و خصوصيّت بين او و بين امامش - سلام اللّه عليه - كاملتر و تمامتر باشد ، ثوابش در صدقه دادن از سوى آن حضرت نيز فزونتر و تمامتر خواهد بود ، از درگاه خداى تعالى خواهانيم كه بر ما و بر ساير مؤمنين به كمال مودّت و خدمت آن حضرت منّت گذارد كه خداوند اجابتكنندهء دعاها است . و شاهد بر آنچه يادآور شديم - كه صدقه دادن از سوى امام عليه السّلام برتر از صدقه دادن از طرف غير او است - اضافه بر حكم عقل به اين مطلب و اينكه از اقسام صلهء امام عليه السّلام است ، روايتى است كه در تفسير امام عسكرى عليه السّلام آمده كه ان شاء اللّه تعالى بيان خواهد شد .
توجه و راهنمايى : بدانكه از خبر على بن ابى حمزه - كه مذكور افتاد - جايز بودن نيابت در كارهاى نيك از نمازها و صدقات و غير اينها از سوى زندگان مؤمنين و مؤمنات استفاده مىشود ، جهت دلالت اين است كه : ظاهر سؤال راوى و جواب امام عليه السّلام آن است كه حج و نماز و صدقه از باب نمونه و مثال ياد شدهاند ، و خصوصيّتى در ذكر آنها نيست ، و سؤالكننده
مكيال المكارم في فوائد دعاء للقائم ( ع ) ( مكيال المكارم در فوائد دعا براى حضرت قائم ( ع ) ) ( فارسى ) — صفحة 254
مساهمون: ميرزا محمد تقي الأصفهاني
ص٢٥٤