نمىدانيم كه مصلحت انتظار فقط در صورت انجام دادن آن به قصد قربت باشد ، بلكه ظاهر از مطالعهء اخبارى كه در اينباره رسيده ، اين است كه به منظور جلوگيرى از يأس و نااميدى مؤمن از ظهور امام عليه السّلام است ، لذا امير المؤمنين عليه السّلام در حديثى كه در مبحث اوّل آورديم ، فرمود : منتظر فرج باشيد و از رحمت الهى مأيوس نشويد . . . كه ظاهر فرموده حضرت : « مأيوس نشويد » ، بيان نخستين درجات انتظار مىباشد . و نيز اشاره به همين است فرمودهء مولايمان حضرت صادق عليه السّلام در روايت ابو بصير كه سابقا گذشت اينكه : اى ابو بصير ! آيا تو هم از كسانى هستى كه دنيا مىخواهند . . . و بدين ترتيب بر او اعتراض كردند ، يعنى : آيا همچون تويى سزاوار است كه خواستهاش از انتظار فرج ، رسيدن به لذّتهاى دنيوى باشد ؟ و اين بيان بر آنچه يادآور شديم ، دلالت دارد كه اگر هدفش در رسيدن به پاداش محدود باشد ، مستحقّ عقوبت نيست . و نظير اين مطلب در اعمال بسيار است ، مانند : ديدار مؤمن ، عيادت بيمار ، تشييع جنازه ، برآوردن حوايج برادران دينى و غير اينها كه هيچكس نگفته اگر مؤمن ، حاجت برادر مؤمن خويش را برآورده سازد و به اين كارش قصد تعبّد نكند ، مستحقّ عقوبت مىشود ، البته استحقاق ثواب در اين عمل و مانند آن به قصد تعبّد بستگى دارد ، چنانكه توجّه داديم .
اگر ب گوييد : مىتوان قايل شد كه قصد تقرّب در انتظار واجب است و خلاف آن حرام مىباشد ، نظر به حديثى كه در كتاب « تحف العقول » از مفضّل بن عمر ، از حضرت ابى عبد اللّه امام صادق عليه السّلام آمده كه فرمود : مردم دربارهء ما بر سه گروه شدند : گروهى ما را دوست داشته و در انتظار قائم ما شدند تا از دنياى ما برخوردار گردند ، كه گفتند و سخنان ما را حفظ كردند و از كردار ما كوتاهى نمودند ، كه اينها را خداوند به سوى آتش محشور خواهد ساخت . . . .
مىگويم : اين صفت منافقان است كه محبّت خاندان عصمت را به زبان اظهار كنند و دلهايشان منكر آن است . و اين مطلب از فرمودهء امام صادق عليه السّلام : « كه گفتند . . . » ظاهر و آشكار است ، بنابراين مقصود چنين است - و اللّه العالم - كه : اين منافقان محبّت ما را به زبان آشكار ساختند تا هرگاه قائم خاندان عصمت بپاخاست ، به هدفهاى دنيوى خويش نايل گردند و حال آنكه فعل آنها مخالف قولشان مىباشد و اين دليل نفاق آنها است و عاقبت كارشان جهنّم است ، و اين افراد همانهايى هستند كه در بعضى از روايات آمده كه حضرت قائم - عجّل اللّه فرجه الشريف - دستور مىدهد گردنشان را بزنند ، درحالىكه كنارش ايستاده باشند و خدا دانا است .
مبحث پنجم - در بيان حكم ضدّ انتظار يعنى نااميدى :
در اينباره مىگويم كه نااميدى بر چند گونه تصور مىشود ؛