نيست بشوى . كه مىدانيم مقصود شسته شدن جامه است با صرف نظر از نيّت و قصد شوينده .
سوم : آنچه مىدانيم مصلحت در آن به صورت تعبّد منحصر باشد ، مانند ديدار مؤمن و مانند آن .
و ترديدى نيست كه در گونهء اوّل نيّت شرط است ، كه اگر در آن ( نيّت ) خللى وارد آورد ، تكليف از گردنش ساقط نمىگردد ، همچنانكه بدون ترديد نيّت در گونهء دوم شرط نيست . و امّا در گونه سوم ؛ هرگاه شخص آن را به قصد تعبّد به جاى آورد ، استحقاق ثواب دارد و اگر آن را بدون قصد عبادت به جاى آورد ، استحقاق ثواب ندارد ، موجب عقاب هم نيست . و فرق بين اين با كارهاى مباحى كه هرگاه شخص آنها را به قصد طاعت به جاى آورد ، آن است كه در اينجا امر بهطور مستقيم به آنها تعلّق يافته ، در صورتى كه در آن كارهاى مباح ، امر بهطور مستقيم متوجّه آنها نيست ، چون فرض اين است كه آنها مباح هستند ، بلكه بدين جهت امر به آنها تعلّق مىگيرد كه واسطهء رسيدن به امر راجحى در شرع مىباشند .
مقدمهء دوم : در بيان منظور از قصد قربت كه در عبادات شرط است ، مىگويم : منظور از آن آوردن مأمور به ( چيزى كه به آن امر شده ) به قصد اطاعت خداوند - جلّ شأنه - و به كار بستن فرمان او مىباشد ، خواه انگيزهء او از اطاعت اين باشد كه خداوند را شايستهء اطاعت مىداند ، يا انگيزهاش محبّت خداوند يا سپاسگزارى نسبت به او ، يا تقرّب جستن به سوى او ، يا اميد پاداش الهى و يا ترس از عقوبتش بوده باشد ، كه مراتب و درجات مختلفى است ، هريك برتر از ديگرى و هركسى بر روش خود عمل مىكند . « 1 » و دلايل شرط بودن نيّت به گونهء ياد شده نسبت به عبادات ، در كتب فقه ذكر گرديده از اجماع و آيات ، مانند فرمودهء خداى تعالى :
فَاعْبُدِ اللَّهَ مُخْلِصاً لَهُ الدِّينَ
« 2 » ؛ پس خداوند را با اخلاص كامل در دين پرستش نماييد .
و احاديث از جمله ؛ حديث صحيحى كه در اصول كافى روايت شده ، امام زين العابدين عليه السّلام فرمود : هيچ عملى جز با نيّت درست نيست . « 3 » و از جمله ؛ در وسائل به سند خود ، از حضرت موسى بن جعفر ، از پدرانش ، از رسول خدا - عليهم السّلام - ضمن حديثى آورده كه فرمود : همانا اعمال بسته به نيّتها است و براى هركس آنچه را نيّت كرده خواهد بود ، پس هر آنكه به قصد آنچه نزد خداوند هست در غزوهاى شركت كند ، البته پاداشش بر خداى - عزّ و جلّ - خواهد بود و هركس به خاطر دنيا يا به نيّت به دست آوردن غنيمتى به غزوه رود ، جز آن چيزى حاصلش نخواهد شد . « 4 »
هامش
( 1 ) . سورهء اسراء ، آيهء 84 .
( 2 ) . سورهء زمر ، آيهء 2 .
( 3 ) . اصول كافى ، 2 / 84 باب نيت ح 1 .
( 4 ) . وسائل الشيعه ، 1 / 34 باب 5 ح 10 .