فرمود : به سلامت به سوى بهشت ! و به اصحاب شمال فرمود : به سوى آتش ! و باكى ندارم .
سپس فرمود : آيا پروردگارتان نيستم ؟ گفتند : چرا . تا روز قيامت نگويند : ما از اين غافل بوديم . « 1 »
سپس از پيامبران پيمان گرفت كه فرمود : مگر من پروردگار شما نيستم ؟ سپس فرمود : و آيا اين محمد رسول من نيست و اين على امير مؤمنان نمىباشد ؟ گفتند : چرا . پس نبوّت بر ايشان ثابت گشت . و از پيغمبران اولو العزم پيمان گرفت كه : همانا من پروردگارتان هستم و محمد رسول من و على امير مؤمنان و جانشينان بعد از او واليان امر من و گنجينهداران علم من هستند . و مهدى كسى است كه به وسيلهء او براى دينم يارى مىگيرم و دولتم را به او آشكار مىسازم و به او از دشمنانم انتقام گيرم و به وسيلهء او - به طوع يا كراهت - عبادت شوم . گفتند : خدايا ! اقرار كرديم و شهادت داديم ، ولى آدم نه اقرار كرد و نه انكار نمود ، پس منصب اولو العزمى براى آن پنج تن - از جهت مهدى عليه السّلام - ثابت شد ، و براى آدم عزمى بر اقرار به آن نبود . و همين است فرمودهء خداى - عزّ و جلّ - :
وَ لَقَدْ عَهِدْنا إِلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ وَ لَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً ؛
« 2 » و به تحقيق كه از پيش با آدم پيمانى افكنديم او نسيان كرد و برايش تصميمى نيافتيم ، فرمود : همانا يعنى ترك كرد . . . . « 3 »
فايده پنجم : ظاهرا منظور از مؤمن آزمودهشده شخصى است كه دلش به سبب هجوم اسباب شك و ترديد به باطل تمايل نكند ، و مقصود از شهرى كه دژ محكم دارد ، آن است كه ملكهء حفظ اسرار و قبول و تسليم در برابر فضايل خاندان رسول صلّى اللّه عليه و إله را داشته باشد ، هرچند كه در عداد آزمودگان نباشد .
فايده ششم : در بيان منظور از تحمل كردن كه در آن اخبار ذكر گرديده .
شيخ نعمانى در كتاب غيبت به سند خود از عبد الاعلى آورده كه گفت : حضرت ابى عبد اللّه صادق عليه السّلام به من فرمود : اى عبد الاعلى ! تحمل امر ما ، معرفت و پذيرش آن نيست ، همانا تحمّل امر ما حفظ و نگهدارى و پوشاندن آن است از كسى كه اهليّت ندارد . پس به آنها ( - شيعيان ) سلام و رحمت خدا را برسان و بگو به شما فرموده : خداى رحمت كند بندهاى را كه دوستى مردم را به سوى خودش و ما جلب كند ، به اينكه براى مردم آنچه را كه آشنا هستند آشكار سازد ، و از آنچه منكرند نسبت به ايشان لب فروبندد . « 4 »
هامش
( 1 ) . سوره اعراف ، آيه 172 .
( 2 ) . سوره طه ، آيه 115 .
( 3 ) . بصائر الدرجات : 70 ؛ كافى : 2 / 8 .
( 4 ) . غيبت نعمانى : 13 .