و امّا سنّتى كه از امام عليه السّلام لازم است در او باشد ، صبر در سختىها و ناراحتىها است تا اينكه خداوند براى او فرج برساند . . . . « 1 »
حاصل از اين اخبار و روايات ديگر اينكه تحمّل مورد بحث كه در فرمايشات امامان عليهم السّلام آمده با سه امر تحقق مىپذيرد :
1 - شناخت امور و فضيلت امامان عليهم السّلام .
2 - پذيرفتن و تسليم بودن نسبت به آن .
3 - نگهدارى آن از غير اهلش .
و چون بعضى از فرشتگان و پيغمبران به حسب مراتبشان از شناخت بعضى از خصوصيات و فضايل والاى ايشان قاصرند ، فرمودند : تحمّل نمىكند آن را جز فرشتهء مقرّب . . . ، كه تحمل نكردن ايشان از جهت قصورشان از شناخت قسمتى از ويژگىهايى است كه خداوند به محمد و آل معصومش عليهم السّلام اختصاص داده نه از جهت تسليم نبودن ، چونكه اين كفر ورزيدن به خداوند است - چنانكه در روايت آخر فايدهء اوّل گذشت - بلكه اسرار و علومى دارند كه فرشتگان مقرّب و انبياى مرسل نيز تحمّل نتوانند كرد . چنانكه در بصائر به سند خود از ابى الصامت آورده كه گفت : شنيدم حضرت ابى عبد اللّه صادق عليه السّلام فرمود : قسمتى از حديث ما است كه تحمّل نكند آن را نه فرشتهء مقرّب و نه پيغمبر مرسل و نه بندهء مؤمنى . عرضه داشتم : پس چهكسى آن را تحمّل كند ؟ فرمود : ما آن را تحمّل داريم . « 2 »
فايده هفتم : در بيان اينكه دعا براى حضرت قائم عليه السّلام مصداق تحمّل امر امامان عليهم السّلام مىباشد .
به توضيح اينكه امر حضرت قائم - عجّل اللّه فرجه الشريف - به حسب آنچه خداوند از ويژگىها در زمان غيبت و ظهورش قرار داده ، از اسرار عجيب و امور دشوارى است كه براى هيچ يك از انبيا و مرسلين و اوليا و اوصيا اتفاق نيفتاده ، و اين امرى است وجدانى كه نيازى به دليل و برهان ندارد .
و در رواياتى كه از خاندان وحى و اهل ذكر رسيده نيز اين معنى بيان شده همچنانكه مولاى ما امام ابو محمد حسن عسكرى عليه السّلام به احمد بن اسحاق فرمود : اى احمد بن اسحاق ! اين امرى از خداوند و سرّى از اسرار الهى و غيبى از غيب او است . آنچه برايت گفتم بگير و كتمان كن و از
هامش
( 1 ) . تحف العقول : 228 .
( 2 ) . بصائر الدرجات : 23 .