قرائن يا قرار دادن نشانه داشته باشد ، بلكه اگر خلاف آن منظور باشد احتياج به قرينهء حاليه يا مقاليه يا دليل خارجى دارد . بههمين جهت اوامرى كه در شرع آمده بر وجوب حمل مىشود - درصورتىكه قرينهاى بر استحباب نباشد - .
البته اگر امر به چيزى وارد شود بر ما لازم است كه بررسى و جستجو كنيم كه در ساير اخبارى كه از ائمهء اطهار عليهم السّلام به ما رسيده قرينهاى بر خلاف وجوب هست يا نه . زيرا كه بسيار است كه قرائن و شواهدى نسبت به اخبار ديگر در آنها آمده و بيانكنندهء يكديگرند ، امّا اين نه از جهت تأمّل در ظهور طلب بر وجوب است ، بلكه به جهت فراوانى قرائن و شواهد در ساير ابواب مىباشد ، چنانكه علماى اصول به وجوب كاوش از مخصّص پيش از عمل به عامّ ، حكم كردهاند ، به خاطر كثرت ورود مخصّص در هرباب ، نه از جهت تأمّل داشتن در ظهور عام كه پوشيده نيست ، پس اگر شاهدى بر اين يافتيم كه امرى براى استحباب است بنابرآن شاهد ، لفظ را از ظاهرش برمىگردانيم ، و گرنه چارهاى جز اين نيست كه لفظ امر را بر وجوب حمل نماييم .
با اين مقدمه معلوم شد كه طلبى كه از پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله در اين باب صادر شده - به امر خداوند متعال - طلب حتمى است و بر وجوب دلالت دارد ، و شاهد بر آن رواياتى است كه از ائمهء معصومين عليهم السّلام آمده كه براى اثبات وجوب ، اين آيه را گواه آوردهاند ، چنانكه در تفسير البرهان و غاية المرام از حضرت امام حسن مجتبى عليه السّلام است كه در خطبهاش فرمود : و ما خاندانى هستيم كه خداوند مودّتشان را بر هر مسلمان فرض و واجب كرده آنجا كه فرموده :
قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى .
« 1 » « 2 » و در همان دو كتاب از امام صادق از پدران بزرگوارش عليهم السّلام آمده كه :
وقتى اين آيه بر رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله نازل گشت :
قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى
پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله بپاخاست و فرمود : اى مردم ! خداوند - تبارك و تعالى - بر شما امرى را فرض كرده آيا آن را ادا مىكنيد ؟ پس هيچ يك از آنان جواب ندادند . و چون فرداى آنروز شد بپاخاست ، و نظير آن سخن را فرمود . ولى از هيچكس جوابى برنخاست ، سپس همان سخن را روز سوم گفت ، و كسى پاسخ نداد . پس فرمود : اى مردم ! اين امر طلا و نقره و خوردنى و آشاميدنى نيست . گفتند : پس آن را به ما بگو . فرمود : خداى تبارك و تعالى بر من نازل كرده : بگو از شما بر انجام آن [ رسالت ] چيزى درخواست نمىكنم مگر مودّت و دوستى خاندانم . گفتند : آرى ، اين را ادا مىكنيم .
حضرت صادق عليه السّلام فرمود : به خدا قسم ! به آن وفا نكردند مگر هفت نفر : سلمان و ابو ذر و
هامش
( 1 ) . سوره شورى ، آيه 23 .
( 2 ) . البرهان ، 4 / 124 ؛ غاية المرام : 309 .