عمار و مقداد بن الاسود كندى و جابر بن عبد اللّه انصارى و غلامى از رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله به نام بست ( يا كبيت ) و زيد بن ارقم . « 1 »
و در مقدمات آينده نيز مطالبى كه بر مقصود دلالت كند خواهد آمد ، ان شاء اللّه تعالى .
مقدّمه سوم : پيغمبر صلّى اللّه عليه و إله حقّ پيامبرى و نبوّت بر اين امّت دارد ، پس واجب است به مقدارى كه مىتوانند حقّ آن حضرت را ادا نمايند ، و هركه اين حق را ادا نكند ستم نموده است . و اين مطلب نيازى به توضيح ندارد زيرا كه نزد عقلا روشن و بديهى است كه اداى حقّ كسى كه صاحب حقّى باشد واجب است ، و نيز ترديدى ندارند كه عظيمترين حقوق از آن رسول اكرم صلّى اللّه عليه و إله است كه سبب آزادىشان از آتش دوزخ مىباشد ، پس بايد كوشش آنها در اداى حقّ آن حضرت بيشتر و مؤكّدتر از كسان ديگر باشد .
در اين مورد تنها به ذكر خبر شريفى كه در غاية المرام از طريق عامّه نقل شده اكتفا مىكنيم :
پيغمبر صلّى اللّه عليه و إله به على عليه السّلام فرمود : [ به سوى مردم ] بيرون رو ، ندا كن : توجه كنيد ! هركه به مزد اجيرى ظلم كند لعنت خدا بر او باد . توجه كنيد ! هركه غير از مواليان خود ولىّ برگيرد لعنت خدا بر او باد . توجه كنيد ! هركه ابوين خود را دشنام دهد لعنت خدا بر او باد . پس امير مؤمنان عليه السّلام اين جملات را ندا كرد و اعلام نمود .
عمر و جماعتى بر پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله وارد شدند و پرسيدند : آيا براى آنچه ندا كرد تفسيرى هست ؟
فرمود : آرى ، خداوند مىفرمايد :
قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى ،
« 2 » پس هركه به ما ظلم كند لعنت خدا بر او باد . و مىفرمايد :
النَّبِيُّ أَوْلى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ ؛
« 3 » پيغمبر نسبت به مؤمنين از خودشان شايستهتر و ولايتش محكمتر است ، و هركه من مولاى او هستم على مولاى اوست ، پس هركه غير او و ذريّهاش را براى خود ولىّ برگيرد لعنت خدا بر او باد . و شما را گواه مىگيرم كه من و على ابوين ( دو پدر ) مؤمنين هستيم ، پس هركه يكى از ما را دشنام دهد لعنت خدا بر او باد !
چون بيرون رفتند ، عمر گفت : اى اصحاب محمد صلّى اللّه عليه و إله ! پيغمبر صلّى اللّه عليه و إله نه در غديرخم و نه در غير آن از امروز شديدتر براى على تأكيد نكرد ، حسان [ خبّاب ] بن الارت گويد : اين قضيه نوزده روز پيش از وفات رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله صورت گرفت . « 4 »
هامش
( 1 ) . البرهان : 4 / 124 ؛ غاية المرام : 309 .
( 2 ) . سوره شورى ، آيه 23 .
( 3 ) . سوره احزاب ، آيه 6 .
( 4 ) . غاية المرام : 306 : در نسخه غاية المرام بههمين نحو كه آورديم : « حسان بن الارت » مىباشد ، ولى شايد صحيح آن به جاى حسان ، خبّاب باشد ، و اللّه العالم . ( مؤلف )