كرده و فرموده :
أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ ؛
« 1 » اطاعت كنيد از خدا و اطاعت كنيد از رسول و اولى الامر . زيرا كه خود آن حضرت امر فرموده : براى تعجيل فرج او زياد دعا كنيم .
و شاهد بر آنچه گفته شد : در البرهان و غير آن از حضرت ابو جعفر باقر عليه السّلام دربارهء فرمودهء خداوند :
فَإِذا قُضِيَتِ الصَّلاةُ فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ وَ ابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ ؛
« 2 » پس چون نماز پايان يافت در زمين پراكنده شويد و از فضل الهى طلب نماييد . آمده كه فرمود : منظور از نماز ( صلاة ) بيعت امير المؤمنين عليه السّلام و مراد از زمين اوصيا هستند كه خداوند به طاعت و ولايت آنان امر فرموده ، همچنانكه به اطاعت پيغمبر و امير مؤمنان عليهما السلام فرمان داده ، و از آنان به كنايه نام برده است . و دربارهء : از فضل الهى طلب نماييد . فرمود : و فضل الهى را بر اوصيا طلب كنيد . « 3 »
مىگويم : تشبيه امام عليه السّلام به زمين به خاطر چند وجه است ، از جمله :
1 - خداوند متعال زمين را محل قرار و سكونت خلايق قرار داده كه در آن زندگى مىكنند و آرامش و راحت مىيابند ، و در بخشهاى سوم و چهارم كتاب گذشت كه سكون و برقرارى زمين به وجود امام است ، پس آرامش و استراحت تمام موجودات زمين به وجود امام عليه السّلام بستگى دارد .
2 - زمين واسطهء رسيدن بركتهاى آسمانى به اهل عالم است ، چنانكه خداوند فرمايد :
وَ تَرَى الْأَرْضَ هامِدَةً فَإِذا أَنْزَلْنا عَلَيْهَا الْماءَ اهْتَزَّتْ وَ رَبَتْ وَ أَنْبَتَتْ مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ ؛
« 4 » و زمين را خشك و بىگياه مىنگرى پس چون باران بر آن فروريزيم سبز و خرّم شده نمو مىكند و از هرنوع گياه زيبا بروياند .
امام عليه السّلام نيز واسطه رسيدن بركت الهى به اهل عالم است - چنانكه گذشت -
3 - خداوند متعال انواع مختلفى از نعمتها را از زمين رويانيده ، ميوهها و علفها و كلاء و غير اينها را برحسب نياز خلق از آن برآورده تا انسان و حيوان و حشره متناسب حال خويش از آنها برخوردار شوند ، خداوند مىفرمايد :
ثُمَّ شَقَقْنَا الْأَرْضَ شَقًّا * فَأَنْبَتْنا فِيها حَبًّا * وَ عِنَباً وَ قَضْباً * وَ زَيْتُوناً وَ نَخْلًا * وَ حَدائِقَ غُلْباً * وَ فاكِهَةً وَ أَبًّا * مَتاعاً لَكُمْ وَ لِأَنْعامِكُمْ ؛
« 5 » پس خاك زمين را شكافتيم و از آن حبوبات و انگور و نباتاتى كه چند بار بدروند و زيتون و خرما و باغهاى پردرخت ( جنگلها ) و ميوهها و علفها رويانديم ، بهرهجستنى براى شما و چهارپايانتان .
هامش
( 1 ) . سوره نساء ، آيه 59 .
( 2 ) . سوره جمعه ، آيه 10 .
( 3 ) . البرهان : 4 / 335 .
( 4 ) . سوره حج ، آيه 5 .
( 5 ) . سوره عبس ، آيات 26 - 33 .