پس ، نسبت يا رابط ، در طرفين قضيه و تركيب موجود و قائم به آنها است ؛ يعنى خارج از آن دو نيست در عين حال كه نه عين آنها و نه جزئى از آنهاست و نه قابل انفصال از طرفين است . در صورتى كه هيچيك از دو طرف قضيه و تركيب از حيث وجود داراى چنين وضعى نيست .
بدين ترتيب مىبينيم كه وجود بعضى از امور ، فى نفسه است و آن را وجود مستقل مىناميم و وجود بعضى فى غيره است كه آن را وجود رابط مىگوييم .
همچنين ، معلوم شد كه معنى قرار گرفتن نسبت ميان دو طرف ، آن است كه وجودش قائم به طرفين و رابط بين آنها باشد . « 1 »
هامش
( 1 ) . پيش از ورود در مسائل و مباحثى كه به وجود رابط و رابطى اختصاص دارد تذكر اين مطلب لازم است كه اثبات وجود رابط يعنى وجود غيرمستقل و فى غيره ، در فلسفهء الهى بهويژه در مكتب ملاصدرا ، در حكم مقدمهاى است براى اثبات اين مطلب كه : وجود كليّه ممكنات و ماهيات موجوده ، از نوع وجود رابط است و كليّه موجودات از حيث وجود ، نسبت به ذات واجب ، عين ربط و محضِ نسبتاند و هيچ چيز جز ذات واجب متعال داراى وجود مستقل به معنى حقيقى كلمه نيست .
اما مؤلّف رحمه الله در اينجا ، تنها اثبات وجود رابط را بهعنوان نمونه و مثالى طرح كرده و به اين امر اكتفا نموده است تا در مباحث بعدى در طرح اين مسئله كه برخى از وجودات عين ربط و محض نسبتاند ، و وجودشان از ديگرى و در ديگرى و به ديگرى است ، جاى ايرادى باقى نماند ، اما بحث مستوفاى آن را به مباحث مربوط به علت و معلول حوالت داده است و در آنجا اثبات خواهد شد كه وجود همهء ممكنات وجود رابط غير مستقل است .
از اينرو بايد توجه داشت كه توضيحات و مسائل مطروحهء اين فصل و مثالها و نمونههاى ارائه شدهء در آن مربوط به كلّ مسئله ، يعنى وجود رابط به معنى اعم است ، نه رابطهء ميان موضوع و محمول . ربطى بودن وجود همهء ماهيات امكانى يكى از مهمترين مسائل در فلسفهء صدرايى است كه اصالت و وحدت وجود ، بدون درك صحيح آن امكانپذير نخواهد بود