همچنين بايد توجه داشت كه ، علل جسمانى تنها در يك وضع خاصّى كه بين آنها و ماده اثرپذير برقرار باشد داراى فعل و تأثير خواهند بود . دليل اين امر را چنين ذكر كردهاند كه : شىء جسمانى چون در وجود خود نيازمند به ماده است در ايجاد و تأثير نيز كه فرع وجود اوست نيازمند آن است ، و نياز علت جسمانى به ماده براى آن است كه بين آن و معلولش وضع خاصى برقرار گردد تا اثر از مؤثر به متأثر منتقل گردد . از اين جهت است كه دورى و نزديكى و اوضاع خاص در كيفيت تأثير علل جسمانى مدخليّت دارد . « 1 »
هامش
( 1 ) . منظور از وضع خاص و مدخليت آن در تأثير و تأثر علل و معاليل جسمانى اين است كه مثلًا ، حرارت براى تأثير در جسم ديگر حتماً بايد به آن جسم نزديك شود و يا براى تأثير يك مادهء شيميايى بر روى مادهء ديگر بايد آنها را در شرايط خاصى بر روى هم ريخت ، و يا براى آنكه جسمى جسم ديگر را بشكند بايد آنها را محكم به يكديگر زد و امثال اينها . بهطور كلى در هر تأثير و تأثر جسمانى ، تماس و برخورد و نزديكى و دورى و امثال آن شرط است .