مرحلهء ششمدربارهء مقولات دهگانه
مقولات بر اجناس عاليهاى اطلاق مىشود كه با تحليل ذهنى ، همهء ماهيات بدانها منتهى مىگردد . اين مرحله داراى بيست و يك فصل است .
فصل اول : تعريف مقولات و تعداد آنها
شك نيست كه هر موجود ممكن داراى ماهيتى است كه ذات شىء را تشكيل مىدهد و نسبت آن به وجود و عدم مساوى است و در جواب « آن چيست ؟ » گفته مىشود .
در ماهيات ، معانى اشتراكى و اختصاصى وجود دارد كه همان اجناس و فصول باشد و در بين اجناس برخى اعم و برخى اخصّ است ؛ يعنى در ترتيب متصاعد ، از اخصّ به اعم سير مىكند . پس ناگزير سلسلهء اجناس بايد به جنسى منتهى گردد كه بالاتر از آن جنس ديگرى نباشد ، زيرا سير تصاعدى اجناس نمىتواند تا بىنهايت ادامه يابد ؛ چه ، در آن صورت مستلزم اين خواهد بود كه اجزاء ذاتى يك ماهيت ممكن نامتناهى باشد و تعقّل ماهيت هيچ چيز با تمام ذاتيات آن ممكن نشود .
گذشته از اين ، اجناس هرگاه به شرط لا مورد تعقل واقع گردد موادّ خارجى يا ذهنى ماهيت بهشمار مىآيد ، و ماده يكى از علل قوام شىء است كه بايد متناهى باشد ،