دماوند به ارتفاع 912 ، 5 « 1 » متر سربرافراشته است ، و در تضاد با دشت هموارى كه در جنوب تا كيلومترها ادامه دارد منظرهء گيرا و باهيبتى بوجود آورده است . كوهها در زمستان جلو بادهاى شمال را مىگيرند ، و دامنهء تپهسارها ، با باغها و باغستانهايشان ، در گرماى تابستان تفرجگاه خنك و مطبوعى بوجود مىآورند .
توصيفهايى كه از تهران شده است به حدى زياد است كه من خود را مجاز مىدانم كه تنها به ذكر مشخصات كلى شهر بپردازم و از وارد شدن در جزئيات صرفنظر كنم 2 . اين موضوع به سبب آن نيست كه در پايتخت چيز جالبى براى بيان كردن وجود ندارد ، يا مآخذ و منابع اندك است ، بلكه به خاطر آن است كه در اين كتاب جايى بيشتر از اين براى توصيف تهران وجود ندارد .
اگر نقشهاى از شهر تهران جلو رو مىداشتيم از روى نقشه معلوم مىشد كه تهران تقريبا به شكل يك هشت ضلعى است ، و قلب شهر در شمال مركز اين هشت ضلعى محصور قرار دارد 3 . ميدان عمدهء اين قسمت از شهر ميدان توپخانه نام دارد .
و آن پهنهء چهارگوشى است كه حدود 275 متر طول و 137 متر عرض دارد ؛ و ضلع بزرگتر آن در امتداد شرقى - غربى ، و سطح آن با قلوهسنگ مفروش شده است .
قسمت مركزى اين متوازى الاضلاع پهناور را حوض بزرگى فرا گرفته كه اطرافش را نردهء آهنى كشيدهاند . و در اطراف آن توپهاى چرخدار قديمى را قطار كردهاند .
منتها اليه شرقى ميدان عملا به ساختمان و زمينهاى بانك شاهى ايران اختصاص داده شده است كه عمارت سفيد معظمى است به سبك مختلط فرنگى و ايرانى ، و دروازهء طاقدار طرف چپ آن به درون باغ مصفايى باز مىشود . و در آنجا اعضاى انگليسى بانك در روزهاى تعطيل به تنيسبازى مىپردازند . خيابان عمدهء شهر ، يعنى خيابان علاء الدوله از شمال ميدان بزرگ مىگذرد ، و در امتداد آن سفارتخانههاى خارجى و تعدادى از خانههاى زيباى شهر قرار گرفتهاند . در مغرب ميدان توپخانه ، سربازخانه و عماراتى از نوع ساختمانهاى شمال و جنوب ميدان واقع شده است ، دروازههايى كه در مدخل چند خيابانى كه از ميدان منشعب مىشوند ساخته شده است به علت كاشيهاى درخشان و تزيينات خيالانگيزشان تماشايى هستند . چشمگيرترين اين دروازهها آن است كه مدخل خيابان الماسيه را پاس مىدارد . اين خيابان از گوشهء جنوب غربى ميدان به قصر سلطنتى مىپيوندد ، و در مواقعى كه شاه در تهران است پرچم سلطنتى برفراز دروازهء الماسيه در اهتزاز مىباشد .
از همينجا ما ميدان بزرگ را ترك مىگوييم و به ديدن قسمتى از شهر كه
هامش
( 1 ) . ارتفاع قلهء دماوند را ، به اختلاف ، حدود 543 5 ، 654 5 ، 739 5 ، 988 5 ، 175 6 ، و 400 6 متر نوشتهاند . م