« آنجا كه در زير اشعهء آفتاب شهرهاى شرقى فرسخها گستردهاند ، با مسجدها و منارههايشان ، در ميان باغهاى شنى نشستهاند ، و كالاهاى گرانقيمت سرزمينهاى دور و نزديك در بازارهايشان به معرض فروش گذاشته شده است . »
- رابرت لويس استيونسن « 1 » . گلستانى از شعر براى كودكان
تهران ، پايتخت جديد 26
« اصفهان متوسط ، شيراز زيبا ، و تهران خيلى خوب است . » از يزد كه به سوى شمال ، روبه تهران ، مىآمدم مكرر ضمن سفر مىشنيدم كه تهران ، پايتخت جديد را چنين مىستايند . طى يك هفتهاى كه در پايتخت بودم شهر را بدان اندازه جالب يافتم كه دست كم تا حدى با احساسات ايرانيان هماهنگ شوم ، اگرچه تهران به هيچوجه نمىتواند مدعى زيباييهاى طبيعى شهرى چون شيراز باشد .
در تمدن مختلط آن ، شرق و غرب بطور ناقص به هم آميختهاند ، و در اين آميزش هنوز تفوق با شرق است ، و اين طبيعى است . درشكههاى كروكدار در ميدان عمومى ، پستخانهاى با تابلويى به زبانهاى فارسى و فرانسه ، تلگرافخانهاى مجهز ، يك بانك شاهى معظم ، خيابان علاء الدوله معروف به خيابان سفرا كه در امتداد آن رؤساى نمايندگيهاى خارجى با لباس رسمى سواره عبور مىكردند ، همهء اينها - حتى اگر از مغازههاى پر از كالاى خارجى ، مهمانخانه ، و واگون اسبى زنگدار آن سخنى نگوييم - دلالت بر نفوذ تمدن غربى مىكند . اما بقيهء چيزها - مساجد ، گلدستهها ، مدارس ، شتران ، كاروانسراها ، بازارهايى كه پر از مردان و زنان روبندهدار است ، و عادات و آدابى كه از روزگاران پيش از كوروش به يادگار مانده است ، همه از مشخصات شرقى هستند و تهران را مانند همهء پايتختهاى ديگر مشرق زمين يك شهر شرقى مى -
هامش
( 1 ) .Stevenson. رابرت لويس ستيونسن ( 1850 - 94 ) ، نويسنده و شاعر انگليسى . از جملهء آثار متعددش مىتوان « جزيرهء گنج » ( 1883 ) ، « گلستانى از شعر براى كودكان » ( 1885 ) ، « فرزند ربوده شده » ( 1886 ) ، و « ماجراى شگفتانگيز دكتر جكيل و مستر هايد » ( 1886 ) را ذكر كرد . م