196 ) همين سخنان را كلمه به كلمه نقل مىكند و مىافزايد « 1 » : « اما ناحيهء اصطخر .
بخش يزد بزرگترين بخشهاى آن است . و اين شهرها در آن قرار دارد : كثه كه قلعهء شهر است ، و ميبد و نائين و فهرج ؛ و هيچ ناحيت ديگرى جز اين ناحيت چهار منبر ندارد . » ابن حوقل در فهرستى كه به نقل از اصطخرى از اماكن مستحكم و بارودار مىآورد كثه را بلافاصله بعد از اصطخر ( تخت جمشيد ) ذكر مىكند و مىگويد « شهر كثه داراى يك قلعه است . » ياقوت در دو جا از كثه و يزد سخن مىگويد . يك جا ( چاپ ووستنفلد « 2 » ، جلد 4 ، ص 239 ) مىگويد : « كثه محلى است در فارس ؛ شهر عمدهء ( حومه ) كورهء يزد است ، و جزء كورهء اصطخر بشمار مىرود « 3 » . » در جاى ديگر ( چاپ ووستنفلد ، جلد 4 ، ص 1017 ) چنين متذكر مىشود : « يزد جايى است ميان نيشابور ، شيراز ، و اصفهان ؛ از اعمال فارس محسوب مىشود و جزء كورهء اصطخر است . يزد ، اسم اين ناحيه ، و كثه ارگ آن است . ميان آن و شيراز هفتاد فرسخ است « 4 » . » [ نيز مقايسه كنيد با ترجمهء فرانسوى ياقوت به وسيلهء باربيه دو منار : فرهنگ جغرافيايى ، ص 475 ( كثه ) ، و ص 611 ( يزد ) . همچنين شوارتس نيز در كتاب « ايران در قرون وسطى » ، ص 19 بر همين عقيده است . ( در ترجمهء متون عربى مديون همكاريهاى دوستانم گوتهيل و يوحنان هستم . ) ] مىتوانيم كلمهء كثه ( در ايرانى قديم كته ) را با جزء اول نام لاتينى كترورا « 5 » در فهرست نامهاى جغرافيايى تابولا پئوتينگريانا « 6 » مقايسه
هامش
( 1 ) . عين نوشتهء ابن حوقل در صورة الارض به شرح زير است :
فاما كورة اصطخر فناحية يزد و هى اكبر ناحية فيها ، و بها من المدن : كثه و هى القصبة ، و ميبذ و نايين و الفهرج ؛ و ليس فى جميع النواحى ناحية بها اربعة منابر غير هذه الناحية .
( 2 ) .W u stenfeld. ووستنفلد ، هنرى فرديناند ( 1808 - 99 ) ، مستشرق آلمانى كه در ادبيات و زبان عربى تخصص داشت . آثارش بخصوص متنهاى عربى كه بطبع رسانيده همه در درجهء اول اعتبار است . م
( 3 ) . عين نوشتهء ياقوت در معجم البلدان ، ذيل كلمهء « كثه » چنين است :
كثه : بتخفيف الثاء : موضع بفارس و هى مدينة كورة يزد من كورة اصطخر .
( 4 ) . عين نوشتهء ياقوت در معجم البلدان ، ذيل كلمهء « يزد » چنين است :
يزد : بفتح اوله ، و سكون ثانيه ، و دال مهملة : مدينة متوسطة بين نيسابور و شيراز و اصبهان معدودة فى اعمال فارس ثم من كورة اصطخر و هو اسم للناحية و قصبتها يقال لها كثه ، بينها و بين شيراز سبعون فرسخا .
( 5 ) .Cetrora( 6 ) .Tabula Peutingeriana. نام نقشهء راههاى مسافرتى كه ظاهرا بين سالهاى 226 و 273 ترسيم شده است . م