است . عمارت عالىقاپو ، با رواقهاى باز آن در بالا و ستونهايى كه در تصوير ديده مىشوند ، سابق بر اين تالار پذيرايى بود و شاهان صفوى سفراى ممالك خارجى را در آنجا به حضور مىپذيرفتند . همچنين آنجا جاى پناهنده شدن ( بست ) مقروضان و آدمكشان بود . اما دوران اهميت آن دير زمانى است كه سپرى شده است ؛ و خود قصر سلطنتى كه در پشت اين مدخل قرار گرفته است اكنون مقر ظل السلطان ، شاهزادهء حكمرواى اصفهان است . قصر با باغها ، حياطها ، و عمارات كلاه فرنگيش ، كه يكى از آنها چهل ستون « 1 » است ، منطقهء وسيعى را فرا گرفته است . تالار چهل ستون ايوان و تختگاه شاه عباس بزرگ بوده است .
بازارهاى اصفهان در پشت عماراتى كه به رديف در سمت مشرق و شمال ميدان صف كشيدهاند قرار گرفته است . اين بازارهاى سرپوشيده يا مسقف كيلومترها طول دارند ، و انسان مىتواند ساعتها در زير سقف آنها راه برود ، يا درستتر بگويم ، در ميان ازدحام و فشار شتران ، الاغها ، بارها ، باربرها ، خريداران ، فروشندگان و صرافان راه خود را باز كند . تمام آن چيزهايى را كه من به عنوان مشخصات يك بازار آسيايى قبلا وصف كردم در بازارهاى اصفهان مىتوان يافت . داد و ستد و تجارتى كه در اين بازارها صورت مىگيرد دست كم تا حدى حيثيت و اعتبارى را كه اصفهان به عنوان پايتخت ايران داشته حفظ كرده است . پارچههاى زربفت ، اجناس نمدى ، زين و برگ ، سلاحهاى محلى ، ظروف لعابى ، و آثار نقرهكارى و اشياء فلزى از جمله كالاهايى است كه به معرض فروش گذاشته شده است . من هنوز صداى كر كنندهء ضربات چكش مسگران و برنجكاران را ، كه به ساختن ظروف سودمند آشپزخانه و پرداختن اشيائى اشتغال داشتند كه اغلب از شاهكارهاى هنر فلزكارى ايرانى است ، مىشنوم .
در مغرب ميدان ، و در آن سوى محوطهء ابنيهء سلطنتى ، قسمت پارك مانند شهر قرار گرفته است كه خيابان مشجر بزرگ آن تا كنار رودخانه امتداد دارد . در منتهااليه مغرب اين ناحيه باغهايى واقع شدهاند كه به هشت بهشت « 2 » معروفند . در وسط اين « بهشت » يك عمارت كلاه فرنگى بر پا ايستاده كه در حدود 1670 ميلادى به فرمان شاه سليمان صفوى ساخته شده ، و زمانى يكى از شاهكارهاى هنر خلاقهء عهد صفوى بشمار
هامش
( 1 ) . كاخ مجلل دورهء صفوى كه داراى مجالس نقاشى تاريخى و تزيينات عالى است . قرائن نشان مىدهد كه تالار بزرگ آن از زمان شاهعباس كبير مىباشد . كتيبهء ايوان مورخ 1056 ه . ق ، و به نام شاه عباس ثانى است . باغ بزرگ آن يگانه باغ موجود از عهد صفويه است . م
( 2 ) . بناى زيبايى از عهد شاه سليمان صفوى كه داراى ظرافتكاريهاى ممتاز عهد صفويه است . اين كاخ ، بر اثر تملك خصوصى آسيب فراوان ديده است . م