آن در دوران طولانى بعد از ساسانيان چيزى دانسته نيست . با آنكه جغرافىنويسان مسلمان چون ابن فقيه ، ابن رسته ، و ياقوت بدان اشاره كردهاند ، پيترو دلا واله « 1 » كه بايستى ضمن سياحت خويش در سيصد سال پيش ( 1617 ) از اين دشت گذشته باشد ، ذكرى از آن نكرده است 39 . اما در نوشتهها و تواريخ محلى ، از جمله در منظومههاى كردى ، تاريخ بعضى از جنگهاى آن در قرن هجدهم آمده است ، و از قرن نوزدهم به بعد در نتيجهء سياحت و تجارت شهر بيشتر مورد شناسايى اروپاييان واقع گشته است ، هرچند درجهء شناسايى آن قابل مقايسه با تهران و اصفهان نيست .
در واقع بسيارى مردم كرمانشاه را تنها به لحاظ قاليچههاى مرغوبى كه در خود شهر و حوالى آن بافته مىشود ، مىشناسند ، اگرچه در حال حاضر حتى صنعت قاليبافى در خود كرمانشاه تقريبا از ميان رفته است ، قالى و قاليچهاى كه از كرمانشاه صادر مىشود اكثرا بافت نقاط ديگر ايران است كه از اين محل كه مركز توزيع به حساب مىآيد به جاهاى ديگر حمل مىشود 40 .
شهر از نظر بازرگانى موقعيت مناسبى دارد ، زيرا بر راه كاروانرو عمدهء ميان ايران و بين النهرين واقع شده است ، و مسافت آن از بغداد و تهران تقريبا به يك فاصله است ، يعنى سيصد و پنجاه و چهار كيلومتر از بغداد و چهارصد و دو كيلومتر از تهران فاصله دارد « 2 » . بازار دادوستد و خريدوفروش آن بسيار گرم است ، و از اين بابت و بخصوص از بابت حق العملكارى فوايد زيادى نصيب شهر مىشود ؛ و جمعيت آن را در حال حاضر حدود شصت هزار نفر تخمين مىزنند . ساكنانش اكثرا خون كردى در رگهايشان جارى است ، به اضافه ، عناصر فارس و ترك و يهودى و معدودى عيسوى نيز در آنجا ساكن هستند 41 . ادارهء امور شهر به دست سه نفر كدخدا مىگردد . شهر به سه محله تقسيم شده است و هر يك از اين سه بر يكى از محلات نظارت مىكنند ، و از طريق مأموران عاليرتبهترى كه ما فوق آنها هستند به حاكم يا والى شهر ، كه از طرف شاه منصوب مىگردد ، حساب پس مىدهند .
هامش
( 1 ) .Pietro della Valle( 586 - 16521 ) ، جهانگرد ايتاليايى كه به مشرق زمين سفر كرد ، و سفرنامهء جالبى از خود باقى گذاشت . وى در ژوئن 1614 از ونيز عازم قسطنطنيه شد و تا سپتامبر 1615 در آنجا ماند . سپس در آسياى صغير و مصر سياحت كرد ، و در 4 ژانويهء 1617 ( 25 ذيحجهء 1025 ه . ق ) عازم ايران شد . در مارس 1617 به اصفهان رسيد و از آنجا به اشرف رفت و به حضور شاه عباس كه در فرح آباد بود رسيد . بار ديگر به اصفهان بازگشت . در اكتبر 1621 اصفهان را ترك گفت ، و از ايران به هند رفت .
علاوه بر سفرنامه آثار ديگرى هم دارد كه بعضا چاپ شده است . م
( 2 ) . اين رقم صحيح نيست بلكه فاصلهء كرمانشاه تا تهران ، بنابر مآخذ وزارت راه ، 527 كيلومتر است . شايد مقصود مؤلف فاصلهء مستقيم يا فاصلهء هوايى باشد . م